ABD ve İsrail in İran planındaki kilit isim Ahmedinejad mıydı? Tahran da nefes kesen kurtarma operasyonu

Savaşın ilk aşamalarında İran'ın dini lideri Ali Hamaney ve diğer üst düzey yetkililerin öldürülmesinin üzerinden günler geçtikten sonra, ABD Başkanı Trump kamuoyuna yaptığı bir açıklamada İran'ın yönetimini "içeriden birinin" devralmasının en iyisi olacağını ima etmişti. ABD ve İsrail, çatışmaya girerken akıllarında özellikle çok şaşırtıcı bir ismi tutmuştu; Sert, İsrail ve Amerikan karşıtı görüşleriyle tanınan eski İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad.

ABD'li yetkililer ve Ahmedinejad'ın bir yakını, eski cumhurbaşkanının savaşın ilk gününde Tahran'daki evine düzenlenen İsrail saldırısında yaralandığını belirtti.

Ahmedinejad, İran hükümetinin liderleriyle giderek daha fazla çatışmış ve İranlı yetkililer tarafından yakın gözetim altında tutulmuş olsa da 2005-2013 yılları arasındaki cumhurbaşkanlığı döneminde "İsrail'i haritadan silme" çağrılarıyla tanınıyordu. Aynı zamanda İran'ın nükleer programının güçlü bir destekçisi olan Ahmedinejad, ABD'nin sert bir eleştirmeni ve iç muhalefeti şiddetle bastırmasıyla biliniyordu.

Ev hapsindeki Ahmedinejad'ı kurtarma girişimi, İsrail'in İran hükümetini devirmek için geliştirdiği çok aşamalı bir planın parçasıydı. Bazı Amerikalı yetkililer, özellikle Ahmedinejad'ı tekrar iktidara getirmenin uygulanabilirliği konusunda şüpheciydi.

New York Times'ın (NYT) haberine göre bu durum, Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun savaşa girerken sadece hedeflerine ne kadar hızlı ulaşabileceklerini yanlış değerlendirmekle kalmadığını, aynı zamanda bazı yardımcılarının bile inandırıcı bulmadığı riskli bir İran liderlik değişikliği planına bel bağladıklarını gösteriyor.

AHMEDİNEJAD'I KURTARMA OPERASYONU

ABD'li ve İsrailli yetkililerin Ahmedinejad'ı İran'da yeni bir hükümetin potansiyel lideri olarak görmesi, şubat ayındaki savaşın Tahran'da daha uysal bir liderlik kurma umuduyla başlatıldığının bir başka kanıtı olarak değerlendiriliyor. Trump ve kabine üyeleri, savaş hedeflerinin İran'ın nükleer, füze ve askeri yeteneklerini yok etmeye odaklandığını daha önce açıklamıştı.

Kaynaklar, savaşın ilk gününde Ahmedinejad'ın evinin bulunduğu bölgeye düzenlenen İsrail hava saldırısının, eski İran cumhurbaşkanını koruyan muhafızları öldürmeyi amaçladığını söyledi.

Saldırı, çıkmaz sokağın sonunda bulunan Ahmedinejad'ın evine önemli bir zarar vermedi ancak sokağın girişindeki güvenlik karakolu vuruldu. Uydu görüntüleri, bu binanın tamamen yıkıldığını gösteriyor. Olayın ardından İran medyasında ilk etapta Ahmedinejad'ın evine düzenlenen saldırıda öldürüldüğüne dair haberler çıkmıştı. Daha sonra resmi haber ajansları, eski cumhurbaşkanının hayatta kaldığını ancak "korumalarının" öldürüldüğünü duyurdu.

The Atlantic'te mart ayında yayınlanan ve Ahmedinejad'ın isimsiz yakınlarına atıfta bulunan bir makalede, eski cumhurbaşkanının, evine yapılan ve "aslında bir hapishane firar operasyonu" olarak nitelendirilen saldırının ardından hükümet nezaretinden serbest bırakıldığı belirtildi. Bu makalenin ardından Ahmedinejad'ın bir yakını New York Times'a, eski cumhurbaşkanının saldırıyı kendisini özgür bırakma girişimi olarak gördüğünü doğruladı. Kaynak, ABD'lilerin Ahmedinejad'ı İran'ı yönetebilecek ve "İran'ın siyasi, sosyal ve askeri durumunu" idare etme yeteneğine sahip biri olarak gördüklerini ifade etti.

CASUSLUK SUÇLAMALARI

Son yıllarda Ahmedinejad, hükümet liderleriyle çatışmış ve sadakatiyle ilgili söylentiler yayılmıştı. Birçok başkanlık seçiminden diskalifiye edilen, yardımcıları tutuklanan Ahmedinejad'ın hareketleri giderek Tahran'ın doğusundaki Narmak semtindeki evine kısıtlanmıştı. Ahmedinejad'a yakın kişiler, Batı ile çok yakın ilişkilere sahip olmakla, hatta İsrail için casusluk yapmakla suçlandı. Eski genelkurmay başkanı Esfandiar Rahim Meshai, 2018'de yargılanmıştı.

Son birkaç yıldır Ahmedinejad'ın İran dışına yaptığı geziler, spekülasyonları daha da alevlendirdi. Eski cumhurbaşkanı 2023'te Guatemala'ya, 2024 ve 2025'te ise Macaristan'a seyahat etti. Her iki ülkenin de İsrail ile yakın bağları bulunuyor. O dönemdeki Macaristan Başbakanı Viktor Orban'ın Netanyahu ile yakın bir ilişkisi vardı ve Ahmedinejad, Macaristan gezileri sırasında Orban'la bağlantılı bir üniversitede konuşma yaptı. Geçen haziran ayında İsrail'in İran'a saldırmaya başlamasından sadece birkaç gün önce Budapeşte'den döndü.

NEREDE OLDUĞU BİLİNMİYOR

Savaş patlak verdiğinde Ahmedinejad, sosyal medyada birkaç açıklama paylaşmakla yetindi. Ahmedinejad'ın uzun zamandır İran'ın ana düşmanı olarak gördüğü bir ülkeyle savaş konusunda gösterdiği göreceli sessizlik, İran sosyal medyasında birçok kişi tarafından fark edildi. Kamuoyu duyarlılığını izleyen FilterLabs şirketinin analizine göre, Ahmedinejad'ın ölüm haberlerinin ardından İran sosyal medyasında kendisiyle ilgili tartışmalar arttı.

İsrailli yetkililer, operasyonel planlamaya aşina iki kaynağa göre, ülkenin başlangıçta savaşı birkaç aşamada planladığını aktardı. Bu aşamalar arasında ABD ve İsrail'in hava saldırıları, İran'ın dini liderlerinin öldürülmesi ve ayrılıkçı grupların İran güçleriyle savaşmak üzere seferber edilmesi yer alıyordu. Planın büyük bir kısmı hava harekatı ve dini liderin öldürülmesi dışında İsraillilerin umduğu gibi gitmedi.

BEYAZ SARAY VE MOSSAD SESSİZ

Beyaz Saray sözcüsü Anna Kelly, rejim değişikliği planı ve Ahmedinejad hakkındaki yorum talebine verdiği yanıtta, "Başkan Trump, Destansı Öfke Operasyonu'nun hedefleri konusunda başından beri netti: İran'ın balistik füzelerini imha etmek, üretim tesislerini ortadan kaldırmak, donanmasını batırmak ve vekil güçlerini zayıflatmak" dedi.

Sözcü, ABD ordusunun tüm hedeflerine ulaştığını kaydederek, şimdi müzakerecilerin İran'ın nükleer yeteneklerine tamamen son verecek bir anlaşma yapmak için çalıştığını sözlerine ekledi. MOSSAD ise konuyla ilgili yorum yapmaktan kaçındı.

İran hükümetinin savaşın ilk aylarını atlattığı açıkça ortaya çıktıktan sonra bile, bazı İsrailli yetkililer Tahran'da rejim değişikliği dayatma vizyonlarına olan inançlarını dile getirmeye devam etti. MOSSAD Başkanı David Barnea, çeşitli görüşmelerde, İran'daki onlarca yıllık istihbarat toplama ve operasyonel faaliyetlere dayanan ajansın planının, onay alması halinde başarılı olma şansının hala çok yüksek olduğunu düşündüğünü belirtmişti.