ABD üssünde yıllar sonra ortaya çıkan zehirli sır: ‘Dünyam başıma yıkıldı’

Fort Ord, 1917 yılında ABD’de Kaliforniya’da kuruldu ve 1994 yılına kadar faaliyet gösterdi. Birinci ve İkinci Dünya Savaşları, Kore Savaşı ve Vietnam Savaşı için kritik bir piyade eğitim alanı olarak kullanıldı. Üs, hem geniş arazisi hem de stratejik önemiyle Amerikan ordusunun en önemli merkezlerinden biri hâline geldi.
Ancak zamanla, Fort Ord sadece askeri eğitimleriyle değil, aynı zamanda çevresine yayılan kimyasal maddelerle de gündeme gelmeye başladı. Vietnam Savaşı sırasında kötü şöhretiyle bilinen Agent Orange (Portakal Gazı) ve benzeri herbisitlerin kullanıldığı iddiaları, üssün tarihini yeniden tartışmaya açtı.
AGENT ORANGE VE HERBİSİTLER: BU ZEHİRLİ KİMYASALLAR NEDİR?

Agent Orange, özellikle Vietnam Savaşı sırasında kullanılan ve bitki örtüsünü yok etmek amacıyla geliştirilen bir kimyasal karışım. İçeriğinde 2,4-D ve 2,4,5-T adlı iki herbisit bulunur. Herbisit, bitkileri öldürmek için kullanılan kimyasal madde demek.
Agent Orange’ın en tehlikeli bileşeni ise dioksin olarak biliniyor. Bu herbisitlerin üretimi sırasında ortaya çıkan son derece toksik bir yan ürün. Bilimsel araştırmalara göre bu ve benzeri dioksinler:
Kanser (özellikle multipl miyelom, akciğer ve lenfoma)
Bağışıklık sistemi bozuklukları
Nörolojik rahatsızlıklar
Diyabet ve kalp hastalıkları
Doğum kusurları
gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Ayrıca, toprak ve yeraltı sularında on yıllarca kalabiliyor, çevresel kirlilik yaratıyor ve yıllar sonra bile insan sağlığını tehdit edebiliyor.

Vietnam Savaşı, Soğuk Savaş’ın gölgesinde süren ve bölge halkını yıllarca etkileyen yıkıcı bir çatışmaydı. Kuzey ve Güney Vietnam arasında sıkışan ülke, taraflarca stratejik hedeflerin denendiği bir laboratuvar gibi kullanıldı. Amerikan güçleri, ormanlık alanlarda savaşan düşmanlarını tespit etmek ve kaynaklarını yok etmek amacıyla yoğun bitki örtüsünü hedef alan sıra dışı yöntemlere başvurdu.
“Gökkuşağı Herbisitleri” adı verilen bu maddeler, renkli galonlarda depolanıyor ve özellikle “Agent Orange” olarak bilinen türü savaşın simgesi hâline geliyordu. 1961-1971 yılları arasında yürütülen “Ranch Hand” operasyonu sırasında milyonlarca litre bu yaprak dökücü, milyonlarca hektarlık arazide kullanıldı. İçerdiği dioksin ise insan yapımı en toksik bileşiklerden biri olarak tarihe geçti. Bugün, o dönemde yaşanan tahribat ve kimyasalların etkileri hâlâ Vietnam’da üç nesli etkileyen bir miras bırakmış durumda.

‘DÜNYAM BAŞIMA YIKILDI’
1990’larda Fort Ord’da görev yapan Julie Akey ise 2016 yılında ani kemik ağrıları ve bitmek bilmeyen yorgunluk yaşamaya başladı. Kolombiya’daki Bogota büyükelçiliğinde çalışırken semptomları giderek kötüleşti ve kısa süre sonra ambulans helikopteriyle Ohio’daki Cleveland Kliniği’ne sevk edildi.
Sadece üç haftalık testlerin ardından Akey’e multipl miyelom teşhisi kondu. Bu hastalık, kemik iliğinde bulunan plazma hücrelerinin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla ortaya çıkan bir kan kanseri türü.
Julie Akey, Daily Mail’e verdiği demeçte “Dünyam başıma yıkıldı. Doktorlar bana kalıplaşmış yargılara uymadığımı söylediler. Multipl miyelom genellikle yaşlı erkeklerde görülür. Ben 46 yaşındaydım, sağlıklıyım ve bu hiç mantıklı gelmiyordu” diyerek süreci anlattı.

“46 yaşında kanser olacağımı hiç düşünmezdim. Neden bana, kimsenin duymadığı bu tuhaf kanser çıktı? Cevap aramaya başladım.” Fotoğraflar: Associated Press (AP)
ÜSSÜN ZEHİRLİ MİRASINA YOLCULUK

Teşhis sonrası Julie Akey, Fort Ord’un tarihini, üs kayıtlarını, gaziler forumlarını ve uzun yıllar unutulmuş raporları incelemeye başladı. Araştırmaları, üssün onlarca yıl boyunca Agent Orange ve benzeri herbisitleri kullanarak zehirli
meşe ve yabani otları yok ettiğini ortaya koydu.
Akey, Fort Ord’daki maruziyetin kendi hastalığına yol açtığını düşünüyor ve bu konuda yalnız değil. Üste görev yaptıktan sonra hastalanan eski askerlerin ve ailelerinin (çocuklar dahil) verilerini de tutuyor. Bu veri tabanı, göz ardı edilemeyecek bir örüntü ortaya koyuyor: Akciğer kanseri, lenfoma, yumurtalık kanseri ve boyun-boğaz kanseri gibi hastalıklar, Fort Ord’la bağlantılı olabilecek vakalar arasında yer alıyor.

Julie Akey’nin Fort Ord’daki görev dönemine ait fotoğraflar.
MULTİPL MİYELOM VE ÜS İSTATİSTİKLERİ
Akey, “Miyelom, tüm yeni kanser vakalarının yüzde 2’sini oluşturuyor. Ancak Fort Ord verilerinde bu oran yüzde 15 ila 20’ye yakın. Bu bir tesadüf değil” diyor.
Fort Ord, Agent Orange’ın depolandığı, test edildiği veya kullanıldığı bilinen en az 17 ABD askeri tesisinden biri. Ancak resmî kayıtlar, üssün bu kimyasallara maruz kaldığını doğrulamıyor ve Gaziler Dairesi (VA), Fort Ord’u Agent Orange ile ilişkili sağlık sorunları listesinin dışında tutuyor.

Bilim insanları, Agent Orange’ın yalnızca hemen gözle görülen etkilerinin değil, uzun vadede genetik düzeyde de zararlar verebileceğini belirtiyor. Vietnam’da yapılan araştırmalar, bu maddeye maruz kalanlarda ortaya çıkan bazı sağlık sorunlarının, sonraki kuşaklara da taşınabileceğini gösteriyor. Bölge doktorları ve bilim insanları, maruziyetin üçüncü nesilde doğuştan bedensel veya zihinsel farklılıklarla dünyaya gelen çocukların sayısında artışa yol açtığını kaydediyor.

EMEKLİ UZMANLARDAN YENİ KANITLAR
Emekli kimya mühendisi Denise Trabbic-Pointer, Fort Ord’da 1950’lerden itibaren 2,4-D ve 2,4,5-T içeren herbisitlerin yaygın olarak kullanıldığını iddia ediyor. Denise, 1980 tarihli bir ordu mektubunun, 1973’ten itibaren yüzlerce dönümlük alanlara bu kimyasalların uygulandığını belgelediğini söylüyor. Tehlikeli atık kayıtları, üssün Agent Orange ile ilgili atıkları nasıl depoladığını ve imha ettiğini de detaylı şekilde gösteriyor.
Fort Ord’daki kimyasal kullanımının sağlık üzerindeki etkileri ciddi boyutlarda. Akey ve diğer araştırmacılar, üste görev yaptıktan sonra çeşitli kanser türleri ve sağlık sorunları yaşayan gazilerin sayısının arttığını belirtiyor.
Ancak Gaziler Dairesi ve Savunma Bakanlığı, Fort Ord’un Agent Orange depolamadığını ve kullanmadığını savunuyor. Bu durum, birçok gazinin dioksin maruziyeti ile bağlantılı hastalıklar için hak talep edememesine yol açıyor.

Julie Akey, eskiden Fort Ord’a ait olan mülklerin haritasına bakıyor. Akey, hastalığı ile askeri hizmeti arasındaki kesin bağlantıları araştırmaya kararlı. Ancak hastalığı vücudunu ve zihnini yoruyor.
ABD’DE DİĞER ÜSLER VE AGENT ORANGE İZLERİ

Fort Ord yalnız değil. Mississippi’deki Gulfport Deniz İnşaat Tabur Merkezi, 1968-1977 arasında yaklaşık 840 bin galon Agent Orange depoladı. Florida’daki Eglin Hava Kuvvetleri Üssü’nde 1952-1969 arasında havadan püskürtme testleri yapıldı.
Hawaii’de Hilo şehrinde 1966’da kısa süreli Agent Orange depolama ve sızıntı kaygıları yaşandı. Bugün, Fort Ord ve benzeri bölgelerde yapılan testler, kimyasalların yeraltı sularına ve hava yoluyla hareket etmeye devam ettiğini gösteriyor. Bu durum, çevrede yaşayanlar için uzun vadeli sağlık risklerini gündeme getiriyor.

BAZI BÖLGELERDEKİ KANSER ORANLARI ÜLKE ORTALAMASININ ÇOK ÜZERİNDE

Harrison County (Mississippi): 100.000 kişide 470 vaka
Okaloosa County (Florida): 100.000 kişide 450 vaka
Hawaii County: 100.000 kişide 410 vaka
Henüz bu rakamlar doğrudan Agent Orange’a bağlanmasa da araştırmacılar, veri eksikliğinin daha fazla araştırma yapılması gerektiğini ortaya koyduğunu vurguluyor.


AGENT ORANGE MARUZİYETİ SONRASI HAYATINI KAYBETTİ
Vietnam’da yaklaşık üç milyon Amerikalı görev yaptı, ancak ABD içindeki üslerde eğitim gören askerler ve civardaki siviller çok daha az dikkat çekti.
New Jersey’den Julie DiMaria, kocasının Agent Orange maruziyeti sonrası geçirdiği kalp krizi ve felç nedeniyle genç yaşta hayatını kaybettiğini anlatıyor:
“Neredeyse 60 yıl sonra bile etkiler devam ediyor ve insanlar bunun farkında bile değil.”
Akey ve diğer araştırmacılar, Fort Ord ve benzeri üslerde Agent Orange kullanımının açığa çıkarılması ve etkilerinin resmî olarak tanınması için çalışmalarını sürdürüyor. Bu süreç, hem eski askerlerin hem de çevrede yaşayan sivillerin sağlık haklarının korunması açısından kritik öneme sahip.
Daily Mail’in “I've uncovered America's buried toxic secret. It's killing thousands of people across the country... and they don't even know it” başlıklı haberinden derlenmiştir.