ABD ordusundan hava gösterileri kazalarında 136 milyon dolarlık kayıp

Mountain Home Hava Kuvvetleri Üssü'ndeki "Gunfighter Skies" hava gösterisi sırasında meydana gelen kazada, F/A-18 platformu üzerine inşa edilmiş iki adet EA-18 Growler elektronik harp uçağı çarpıştı.

Donanma yetkilileri, uçaklarda bulunan 4 mürettebatın fırlatma koltuğuyla kurtulduğunu, yalnızca birinin hayati tehlikesi bulunmayan yaralar nedeniyle hastaneye kaldırıldığını açıkladı.

Donanmanın 2021 verilerine göre her birinin maliyeti 68 milyon dolar olan bu uçakların üretimi artık yapılmadığı için gerçek ikame bedellerinin çok daha yüksek olacağı belirtiliyor. F/A-18 ailesindeki uçakların saatlik uçuş maliyeti ise yaklaşık 20 bin doları buluyor.

ABD'ye ait iki savaş uçağı, gösteri uçuşu sırasında havada çarpıştı. pic.twitter.com/y8kV93ffo3

— TRT HABER (@trthaber) May 17, 2026

Askeri gösteri uçuşlarının maliyetleri ve riskleri, geçmişten bu yana sivil ve askeri uzmanlar arasında tartışma konusu olmaya devam ediyor.

2012 yılında ABD Donanması Lisansüstü Eğitim Okulu'nda görevli üç subay tarafından hazırlanan bir maliyet-fayda analizine göre, meşhur "Blue Angels" (Mavi Melekler) gösteri takımının yıllık bütçesi yaklaşık 98,6 milyon dolardı.

Raporda ortaya çıkan en dikkat çekici sonuç ise bu devasa bütçeye karşılık Donanmanın orduya asker çekme (recruiting) anlamında elde ettiği doğrudan faydanın 1 milyon doların altında kalması oldu.

Subaylar, yatırım getirisi (ROI) açısından bakıldığında askeri gösterilerin yüzde 99 oranında negatif bir bilanço ortaya koyduğunu ve maliyetlerin faydadan çok daha fazla olduğunu sonucuna vardı. Gösterilerin çevre illere sağladığı ekonomik katkı ve "halkla ilişkiler" değeri hesaba katıldığında bile yatırım getirisinin yüzde 41 negatif çıktığı hesaplandı. Kongre, 2024 yılında Pentagon'dan yeni bir maliyet-fayda çalışması talep etmiş olsa da askeriye henüz güncel rakamları kamuoyuyla paylaşmadı.

Hava gösterilerinde uçaklar saatte yüzlerce kilometre hızla, birbirlerine ve yere oldukça yakın mesafelerde akrobasi hareketleri yapıyor. Geçmişte 1982'deki dört Thunderbirds pilotunun öldüğü "Elmas Kazası", 1994'teki B-52 bombardıman uçağı kazası ve yakın dönemde 2016 ile 2018 yıllarında yaşanan ölümlü kazalar bu operasyonların taşıdığı tehlikeyi gösteriyor.

Tüm bu tehlikelere ve olumsuz mali raporlara rağmen askeri yetkililer bu gösterileri sürdürmekte kararlı.

Havacılık uzmanı ve eski savaş pilotu John Venable, Blue Angels ve Thunderbirds takımlarının Kuzey Amerika'da her yıl düzenlenen 300'den fazla gösterinin ancak küçük bir kısmına yetişebildiğini, bu yüzden Growler gibi daha küçük yerel gösteri ekiplerinin kurulduğunu belirtti. Venable, bu uçuşların ordu ile halk arasında bir "bağ dokusu" oluşturduğunu savunarak şu değerlendirmede bulundu:

"Bir askeri hava gösterisinin gerçek amacı, normal şartlarda bunu görme fırsatı bulamayacak insanlara ordunun hassasiyetini ve profesyonelliğini hissettirmek ve içlerinden bazılarına orduya hizmet etme arzusu aşılamaktır. Çoğu kişi halkla ilişkiler ve askere alım faydalarını tam olarak göremiyor ya da küçümsüyor ancak bu kazançlar oldukça büyüktür."