ABD İran ateşkesinde son 48 saat

Orta Doğu ve küresel enerji piyasaları, ABD ile İran arasında 22 Nisan’da sona erecek olan geçici ateşkes öncesinde en hareketli günlerini yaşıyor.

Hafta sonu Hürmüz Boğazı’nda karşılıklı restleşmelerle tırmanan gerilim, ABD’nin bir İran kargo gemisini vurarak durdurması ve İran’ın boğazı tamamen kapatmasıyla yeni bir boyut kazandı.

Hürmüz’de sıcak temas: "Touska" gemisine müdahale

ABD Başkanı Donald Trump, dün yaptığı açıklamada, ABD deniz ablukasını aşmaya çalışan İran bayraklı "Touska" adlı kargo gemisine Umman Körfezi’nde müdahale edildiğini duyurdu. Trump, USS Spruance destroyerinin uyarılarını dikkate almayan geminin makine dairesinde delik açılarak durdurulduğunu ve geminin deniz piyadelerinin kontrolüne geçtiğini belirtti.

Bu gelişme, İran tarafında "ateşkes ihlali" olarak nitelendirilirken, Tahran yönetimi Hürmüz Boğazı'ndaki kontrolü "savaş dönemi" statüsüne geri getirdiğini ilan etti.

Hürmüz'de 24 saat içinde radikal değişim

Süreçte en dikkat çekici gelişme, Hürmüz Boğazı’nın statüsünde 24 saat içinde yaşanan radikal değişim oldu. ABD Başkanı Trump’ın 17 Nisan’da, 'İran Boğaz'ı bir daha asla kapatmayacağını kabul etti, geçişler tamamen serbest' yönündeki ilanının ardından bölgede kısa süreli bir iyimserlik hakim olmuştu. Ancak bu açıklamadan yalnızca bir gün sonra, 18 Nisan’da İran kanadından misilleme geldi. İran Silahlı Kuvvetleri, ABD’nin deniz ablukasına devam ederek taahhütlerini çiğnediğini savundu ve Hürmüz Boğazı’nı sivil trafiğe yeniden kapattığını duyurdu. 

Boğaz kapatıldı, tankerler U dönüşü yaptı

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın "Biz geçemiyorsak başkası da geçemez" çıkışının ardından, İran Silahlı Kuvvetleri Hürmüz Boğazı’nı sivil geçişlere de kapattığını duyurdu.

Gemi takip verilerine (MarineTraffic) göre, Katar’dan yola çıkan LNG tankerleri ve Fransa ile Hong Kong merkezli konteyner gemileri boğaz girişinde "U dönüşü" yaparak rotalarını çevirdi. İran Devrim Muhafızları, bölgedeki gemilere "demirleme yerlerinden ayrılmama" uyarısı yaparken, boğaza yaklaşan her geminin hedef alınacağını bildirdi.

İslamabad’da 2. tur

Askeri gerilime rağmen, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen diplomasi kanalı açık tutuluyor. 20 Nisan itibarıyla Pakistanlı kaynaklar, her iki heyetin de İslamabad’daki ikinci tur görüşmelere katılacağını teyit etti.

Trump, İran’ın nükleer programını "süresiz" durdurmayı ve zenginleştirilmiş uranyumu ülkeden çıkarmayı kabul ettiğini iddia etse de, İran’ın dondurulmuş 20 milyar dolarlık fonunun serbest bırakılması konusunda henüz bir uzlaşı sağlanamadığı belirtiliyor.

Ateşkes uzatılacak mı?

Ateşkesin bitimine iki gün kala, sürecin uzatılıp uzatılmayacağı belirsizliğini koruyor. Başkan Trump, Las Vegas yolunda yaptığı açıklamada ateşkesin uzatılması konusunda net bir ifade kullanmazken, "Anlaşma olmazsa savaş devam eder. Ancak bir anlaşma yapmaya çok yakınız" diyerek kapıyı açık bıraktı. İran kanadı ise ateşkesin devamını ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının tamamen kaldırılması şartına bağlıyor.

Ekonomide "Hürmüz" alarmı

Hürmüz Boğazı’nın yeniden kapatıldığına dair haber akışı, küresel piyasalarda dalgalanmaya neden oldu:

Petrol, cuma günü 90 dolar seviyelerine gerileyen Brent petrolün varil fiyatı, boğazın kapanmasıyla birlikte yüzde 5,4 artarak 95,27 dolara yükseldi. Batı Teksas türü (WTI) ham petrol ise 87,51 dolardan işlem görüyor.

Güvenli liman arayışıyla yükselen altın, haftanın ilk işlem gününde bir miktar kar satışı yiyerek gram bazında 6 bin 907 lira seviyelerinde dengelendi. Ons altın ise 4 bin 787 dolar seviyesinde.

Borsa tarafında, ABD ve Avrupa vadeli endeksleri haftaya düşüşle başlarken, Borsa İstanbul (BIST 100) güne yüzde 0,86 azalışla 14.462 puandan merhaba dedi. Asya borsaları ise teknoloji hisselerinin desteğiyle jeopolitik riskleri dengeleyerek pozitif bir seyir izledi.

Analistler, 22 Nisan tarihine kadar İslamabad’dan gelecek bir "uzatma" veya "kalıcı anlaşma" haberinin piyasalardaki tansiyonu düşürebileceğini, aksi takdirde petrol fiyatlarında 100 dolar bandının yeniden test edilebileceğini öngörüyor.