AB den Putin i kızdıracak gizli plan: 5 madde ile Ukrayna hazırlığı

ABD merkezli Politico dergisi, Avrupa Birliği’nin Ukrayna’yı 2027’den itibaren kapsayacak şekilde kısmi üyeliğe dahil etmeyi öngören gizli bir plan üzerinde çalıştığını yazdı.

Politico’ya konuşan 10 yetkili ve diplomat, bu adımın, AB’nin genişleme anlayışında köklü bir değişime işaret ettiğini söyledi.

Planın "benzeri görülmemiş" olduğu belirtilen haberde Brüksel'in, bu planla birlikte Kiev’in Avrupa’daki konumunu güçlendirmeyi ve Ukrayna’yı Moskova’dan daha da uzaklaştırmayı hedeflediği kaydedildi.

Planda, Ukrayna'nın tam üyelik için gerekli reformları tamamlamadan önce AB masasında yer alabileceği yer alması dikkat çekti.

DÖRT YIL SONRA RADİKAL DÖNÜŞ

Rusya’nın Ukrayna’ya savaş ilan etmesinin üzerinden dört yıl geçti.

Aradan geçen dört yılın ardından Avrupalı yetkililer ile Ukrayna hükümeti, üyelik sürecinin ertelemeye açık olmadığı görüşünde birleşti.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Kiev’de gazetecilere yaptığı açıklamada Rusya’nın Ukrayna’nın AB yolunu kesmeye çalışacağını iddai etti. Zelenski, 2027 tarihinin neden netleştirilmesi gerektiğini şu sözlerle anlattı:

“Rusya, Avrupa Birliği’ne doğru ilerleyişimizi durdurmaya çalışacaktır. Bu yüzden ‘tarihi belirleyin’ diyoruz. Neden net bir tarih? Çünkü bu tarih Ukrayna, Avrupa, ABD ve Rusya tarafından imzalanacak.”

“TERS GENİŞLEME” MODELİ GÜNDEMDE

Haberde, AB’nin bu yaklaşımı, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un 2017’den bu yana savunduğu "Çok Vitesli Avrupa" fikrine benzetildi.

Bir AB yetkilisi ve iki Avrupalı diplomata göre son taslak, gayriresmî olarak “ters genişleme” şeklinde adlandırıldı. Bu modele göre ülkeler, üyelik kriterlerini tamamen yerine getirdikten sonra değil, sürecin başında AB yapısına kısmen dahil ediliyor.

AB yetkilileri, planın Ukrayna’ya demokratik kurumlar, yargı ve siyasi sistemdeki reformları tamamlaması için nefes aldıracağını belirtti. Aynı zamanda Kiev’in, uzun ve belirsiz bir süreç nedeniyle Batı’dan umudunu kesmesinin önüne geçilmesi amaçlandı. Ancak Brüksel, reform sürecinde herhangi bir kolaylaştırıcı kestirme yol olmayacağının da altını çizdi.

5 aşamalı planın şekillendiğini aktaran yetkililer, sürecin henüz erken aşamada olduğunu ancak siyasi iradenin giderek güçlendiği vurguladı.

1. ADIM: UKRAYNA’YI SÜRECE HAZIRLAMAK

Avrupa Birliği, Ukrayna’nın üyelik başvurusunu “önden yüklemeli” bir modelle ilerletiyor. Bu kapsamda Brüksel, Kiev’e üyelik yolunda hukuki aşamaları oluşturan “müzakere kümeleri” konusunda gayriresmî rehberlik sağlıyor.

AB, altı müzakere kümesinden üçüne ilişkin detayları Ukrayna’ya iletti. Mart ayında yapılacak gayriresmî AB bakanları toplantısında, Ukraynalı heyete yeni müzakere başlıklarının da sunulması planlanıyor. Böylece hazırlık çalışmalarının genişletilmesi hedefleniyor.

AB Konseyi Dönem Başkanlığı’nı yürüten Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin Avrupa Bakan Yardımcısı Marilena Raouna, sürece ilişkin değerlendirmesinde, “Süregelen Rus saldırganlığına ve en zor koşullara rağmen Ukrayna, reform çalışmalarını hızlandırıyor.” ifadelerini kullandı.

Raouna, 3 Mart’taki toplantının, Ukrayna’ya verilen bu desteğin yeniden teyit edilmesini amaçladığını da vurguladı.

Süreçte “kestirme yol olmayacağını” açıkça dile getiren bir AB yetkilisi, üyelik sürecinin temel mantığını şu sözlerle özetledi:

“AB üyeliği ancak genişleme sürecinde gerekli dönüşüm sağlandığında fayda üretecektir. AB üyeliğinin gerçek süper gücü budur. Avrupa Komisyonu’nun önündeki zorluk, hızlı ilerleme ihtiyacı ile Ukrayna’daki reformların tamamlanması gereğini dengelemektir.”

Sürece hazır olduklarını ifade eden Zelenski, teknik hazırlıkları 2027’ye kadar tamamlayabileceklerini belirtti ve "Savaşın sona ermesini ve eş zamanlı güvenlik garantilerini konuşuyoruz. Bizim için Avrupa Birliği, güvenlik garantisi anlamına geliyor." dedi.

2. ADIM: “YUMUŞATILMIŞ ÜYELİK” MODELİ

Brüksel'de yapılan toplantıda AB ülkeleri, yeni ülkelerin Birliğe katılımında yaşanan tıkanıklığın nasıl aşılacağına dair Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’i sıkıştırdı.

Toplantıya ilişkin bilgi sahibi diplomatlara göre, Von der Leyen masaya farklı seçenekler ve modeller koydu.

Bu modeller arasında, gayriresmî olarak “ters genişleme” olarak adlandırılan yaklaşım da yer aldı.

Bir AB yetkilisi, tartışılan modeli şu sözlerle anlattı:

“Bu, sürecin yeniden kalibre edilmesi anlamına geliyor. Önce katılım sağlanır, ardından haklar ve yükümlülükler kademeli olarak devreye girer. Mevcut koşullar, Komisyon’un üyelik kriterlerini belirlediği dönemden çok farklı. Bu nedenle katılım sürecinin yeniden düşünülmesi gerekiyor.”

Bu yaklaşımın üyelik kriterlerini gevşetmeyi amaçlamadığını vurgulayan yetkili, bu sayede itirazlar nedeniyle üyelik süreci tıkanan (Moldova ve Arnavutluk gibi ülkeler) ülkelere güçlü bir siyasi mesaj vermenin hedeflendiğini belirtti.

Bir AB diplomatı, bu mesajın önemine dikkat çekerek şöyle konuştu:

“Savaş dört yıldır sürüyor. Ukraynalıların desteğe ihtiyacı var. AB bu desteği siyasi ve psikolojik olarak sağlamak zorunda.”

Acak bu yaklaşım, AB içinde ciddi itirazlarla karşılandı. Bir AB yetkilisi, bu yaklaşıma “İlke olarak iki ayrı üye kategorisi tartışılamaz. Bu durum yalnızca Ukrayna’ya değil, Avrupa projesinin kendisine de haksızlık olur. Verilmesi gereken mesaj, reformların hızlandırılmasıdır" sözleriyle tepki gösterdi.

3. ADIM: ORBAN'IN SAF DIŞI KALMASI

Ukrayna’nın AB üyeliği önündeki en büyük engellerden biri, Birliğin genişleme kararlarının 27 üye ülkenin oybirliğiyle alınması zorunluluğu. Bu nedenle Macaristan Başbakanı Viktor Orban’ın tutumunun, bu plandaki sürecin kilit noktası olarak görüldü.

Orban, AB içinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e en yakın lider olarak tanımlanırken Avrupa Komisyonu ve AB başkentleri, gözünü nisan ayında yapılacak Macaristan seçimlerine çevirdi.

Üst düzey bir AB diplomatı, Macar liderin Kiev’e yönelik yaklaşımını şu sözlerle değerlendirdi:

“Orban’ın Ukrayna’ya karşı tutumu çok derin. Bu, stratejik ya da taktik bir hamleden ziyade kişisel bir mesele. Orban ile Zelenski arasında doğrudan bir gerilim var.”

Zelenski, Budapeşte için “küçük Moskova” ifadesini kullanmıştı. Ukrayna’yı “dünyanın en yolsuz ülkelerinden biri” olarak tanımlayan Orban ise Zelenski’nin Macaristan’ın egemenliğini tehdit ettiğini öne sürmüştü.

Orban'ın Nisan'da yeniden seçilmesi halinde, plana dördüncü aşama ile devam edilecek.

4. ADIM: TRUMP KARTI

Trump'ın Orban'ı doğrudan etkileyebilecek tek lider olduğuna inanılan planda, ABD'nin 20 maddelik taslak barış planına Ukrayna’nın 2027’de AB’ye katılımasının yazılması hedeflendi.

Orban ile yakın ilişkileri bulunan ve Macar lideri seçimler öncesinde açıkça destekleyen ABD Başkanı Donald Trump'ın, Budapeşte ile doğrudan temasa geçerek süreci hızlandırabileceği umut edildi.

5. ADIM: SON ÇARE

Trump’ın devreye girmesinin de sonuç vermemesi halinde, Avrupa Birliği’nin elinde kalan son seçenek Macaristan’a yönelik en ağır siyasi yaptırımın gündeme alınması.

Bu senaryoda AB Antlaşması’nın 7. maddesinin yeniden işletilmesi masaya gelebileceğini belirten AB diplomatlar, Macaristan'ın üyelik haklarının askıya alınmasına kadar uzanan yaptırımlar hazırlanabileceğini söyledi.

Macaristan'ın oy hakkının da askıya alınması, oy hakkının da askıya alınması olarak tanımlandı. Brüksel, şimdilik bu adımı atmaya sıcak bakmazken böyle bir hamlenin nisan ayında yapılacak seçimler öncesinde Orban'ın elini güçlendirebileceği değerlendirilmesi yapıldı.