7 metrelik pekmez selinin içinde can verdiler, bir mahalle haritadan silindi Sözcü Gazetesi

Tarih boyunca sel felaketlerini hep taşan nehirlerle veya dev deniz dalgalarıyla bağdaştırdık, ancak Amerika Birleşik Devletleri’nin Boston şehri, modern tarihin en sıra dışı ve en ölümcül felaketlerinden birine sahne oldu.

15 Ocak 1919 öğleden sonra, Boston'ın North End mahallesinde devasa bir çelik tankın patlamasıyla sokaklara yayılan milyonlarca litre pekmez (melas), önüne çıkan her şeyi yutan dev bir dalgaya dönüştü. "Pekmez Tsunamisi" olarak tarihe geçen bu inanılmaz endüstriyel kaza, 21 kişinin feci şekilde can vermesine ve koca bir mahallenin haritadan silinmesine yol açtı.

Saatte 56 KM hızla giden felaket

Olay günü North End limanındaki alkol üretiminde hammadde olarak kullanılan melasın depolandığı devasa çelik tank, büyük bir gürültüyle patladı.

Tankın yarılmasıyla birlikte içindeki yaklaşık 8,7 milyon litre koyu ve yoğun pekmez bir anda serbest kaldı. Sokaklarda yüksekliği 7 metreyi bulan simsiyah bir dalga oluştu.

Kulakları sağır eden patlama sesinin ardından bu yoğun sıvı, sokaklarda saatte 56 kilometre gibi durdurulamaz bir hızla ilerlemeye başladı.

İnsanlar pekmezin içinde boğularak can verdi

Pekmez ilk bakışta zararsız bir gıda maddesi gibi görünse de, milyonlarca litrelik kütlesi ve yoğun yapısı nedeniyle saniyeler içinde ölümcül bir silaha dönüştü. Sokaktaki insanlar, at arabaları ve bölgedeki binalar ne olduğunu bile anlayamadan bu yapışkan dalganın altında kaldı.

Pekmezin kıvamı nedeniyle kaçmak neredeyse imkansızdı. Kurbanların birçoğu yapışkan sıvının içinde bataklığa saplanmış gibi mahsur kalarak boğuldu; bir kısmı ise dalganın yıktığı binaların enkazı altında ezilerek hayatını kaybetti. Felaket geride 21 ölü ve yaklaşık 150 yaralı bıraktı. Şehir haftalarca her yeri saran pekmezi temizlemek için uğraştı.

Tank aslında kazadan önce de sızdırıyordu

Trajedinin ardından başlatılan geniş çaplı soruşturma, olayın arkasındaki korkunç ihmali gözler önüne serdi. Dev tankın, artan alkol talebini karşılamak için son derece aceleyle ve mühendislik hesapları düzgün yapılmadan inşa edildiği ortaya çıktı.

Hatta kazadan aylar önce bile tankın kaynak yerlerinden dışarıya pekmez sızdığı, şirketin ise bu sızıntıları onarmak yerine tankı pekmez rengine boyayarak gizlemeye çalıştığı belgelendi. Yetersiz tasarım, kalitesiz malzeme ve içeride biriken gazların yarattığı yüksek basınç birleşince, bu tarihi facia kaçınılmaz oldu. Sorumlu şirket, yıllarca süren davaların ardından kurban yakınlarına rekor tazminat ödemek zorunda kaldı.

İnşaat ve sanayi kanunlarını değiştirdi

Boston’daki bu acı kaza, sadece bir şehrin hafızasında iz bırakmakla kalmadı; ABD'deki tüm sanayi ve inşaat mevzuatını kökten değiştirdi.

Bu kazadan sonra devlet, büyük depolama tankları veya rezervuarlar inşa edilmeden önce çok sıkı teknik incelemeler, detaylı yapısal hesaplamalar ve lisanslı mühendis onayı şartı getirdi.

Pekmez Tsunamisi, sanayileşme hırsı ve insan hayatını hiçe sayan ihmalkarlığın ne kadar sıra dışı ve yıkıcı sonuçlar doğurabileceğinin en somut ve trajik kanıtı olarak tarihteki yerini koruyor.