60 yıllık gizem çözülüyor: Sovyetler Birliği nin kayıp uzay aracını yapay zeka bulacak Sözcü Gazetesi

Luna 9, 3 Şubat 1966’da Ay’a yumuşak iniş yaparak önemli bir başarıya imza atmış ve başka bir gök cisminden çekilen ilk fotoğrafları Dünya’ya göndermişti.

ABD’nin 20 Temmuz 1969’da Ay’a ilk insanı indirmesinden üç yıl önce gerçekleşen bu görev, uzay yarışında Sovyetler Birliği’ne kritik bir avantaj sağlamıştı. Ancak tarihi başarıya rağmen aracın Ay yüzeyindeki tam konumu onlarca yıl boyunca netlik kazanmadı.

Belirsizliğin arkasında dönemin hatalı hesaplamaları ve Luna 9’un sıra dışı iniş yöntemi bulunuyor. Uzay aracı, Ay yüzeyine temas etmeden önce şişirilebilir amortisörlere sahip küresel bir iniş kapsülü açmış, yüzeyde birkaç kez sekerek durabilmişti.

Sovyet yetkililer görev sonrası iniş koordinatlarını Pravda gazetesinde yayımlasa da bu bilgiler uzun süre tartışmalı kaldı. Nitekim 2009’da NASA’nın Ay Yörünge Keşif Aracı (LROC) tarafından elde edilen görüntüler, Luna 9’un açıklanan noktada olmadığını ortaya koydu.

Arayışa yeni bir ivme kazandıran gelişme ise veri bilimci Lewis Pinault’nun geliştirdiği yapay zekâ algoritması oldu. Apollo görevlerinin iniş alanlarına ait LROC görüntüleriyle eğitilen sistem, Ay yüzeyindeki zor seçilen insan yapımı izleri tespit edebilecek seviyeye ulaştı. Testlerde, 1970’te Ay’a inen Sovyet Luna 16’nın görüntülerinde de yüksek doğruluk elde edildi.

Araştırmacılar daha sonra sistemi en zorlu görevine yönlendirdi: Pravda’da belirtilen yaklaşık 5’e 5 kilometrelik Luna 9 iniş alanını taramak. Yapay zeka, Ay toprağında insan yapımı bir aracın bırakmış olabileceği izlere işaret eden birden fazla olası konum belirledi.

Bu aday noktaların doğrulanması için ise uzun süre beklemek gerekmeyebilir. Hindistan’ın Chandrayaan-2 yörünge aracı, Mart 2026’da yüzey haritalama çalışmaları kapsamında bölgenin üzerinden geçecek. Elde edilecek yüksek çözünürlüklü verilerle Luna 9’un konumunun netleşmesi ve uzay tarihinin kayıp parçalarından birinin yerine oturması bekleniyor.