51 eski insan atasında da bulundu! Yok oluşlarını kurşun getirmiş Sözcü Gazetesi

Kurşun, modern çağda tüketici ürünlerinden büyük ölçüde çıkarılmış olsa da, doğada insanlardan çok önce de bol miktarda bulunuyordu. Kayaçlar, toprak, su kaynakları ve tortullarda doğal olarak var olan bu ağır metal; volkanik patlamalar, yangınlar ve erozyon gibi doğal yollarla çevreye yayılabiliyor. Özellikle yağmur sonrası su biriken alanlarda kurşun yoğunluğu dramatik şekilde artabiliyor.

Araştırma ekibine göre, bu doğal kurşun maruziyeti insansı türler için ciddi bir sağlık tehdidi oluşturdu. Hatta 1,8 milyon yıl önce yaşamış dev kuyruksuz maymun Gigantopithecus blacki’nin dişlerinde, günümüz endüstriyel kirliliğine eşdeğer miktarda kurşun tespit edildi. Bilim insanları, bu düzeydeki kurşunun beyin işlevlerini olumsuz etkilemiş olabileceğini vurguluyor.

Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmada, kurşun maruziyetinin yalnızca insan faaliyetleriyle sınırlı kalmadığı, primat evrimi boyunca sıkça karşılaşılan bir durum olduğu belirtiliyor. Özellikle insansı türlerde bu etkinin daha belirgin olduğu gözlemlenmiş.

Araştırmacılar, bu iddialarını test etmek amacıyla laboratuvar ortamında beyin organoidleri, yani mini beyin dokuları üretti. Bu dokulara, sinir hücrelerinin gelişiminde ve kas kontrolünde kritik rol oynayan NOVA1 geninin eski ve modern varyantları yerleştirildi. Kurşuna maruz kalan organoidlerde, eski NOVA1 varyantının nöronları koruma konusunda modern varyanta göre daha zayıf olduğu ortaya çıktı.

Dahası, eski gen varyantı dil ve konuşma yetisiyle ilişkili FOXP2 geninde işlev bozukluğuna neden oldu. Bu durumun, Homo sapiens’in diğer türlere karşı yalnızca bilişsel değil, aynı zamanda toplumsal olarak da avantaj kazanmasını sağlamış olabileceği düşünülüyor.

Araştırmacılar, kurşun zehirlenmesinin grup içi sosyal uyumu da etkileyerek bazı türlerde iletişimsel gerilemeye yol açtığını öne sürüyor. Bu sosyal bozulmanın ise türlerin hayatta kalma şansını azaltmış olabileceği değerlendiriliyor.

Her ne kadar bu hipotez bazı bilim insanları tarafından eldeki fosil sayısının sınırlılığı nedeniyle tartışmalı bulunsa da, dil yeteneğinin Homo sapiens’i diğer insan türlerinden ayıran belirleyici bir faktör olduğu konusunda genel bir uzlaşı mevcut.