50 yıl önce petrolde yaşanmıştı: Dünyanın yeni krizi olabilir!

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Dr. Fatih Birol, küresel ekonominin "elektrik çağına" girdiğini ancak bu çağın anahtarının tek bir ülkenin cebinde olduğunu açıkladı. Eskiden petrolü olan dünyayı yönetirken, şimdi kritik mineralleri rafine eden Çin, modern ekonominin ve savunma sanayiinin mutlak hakimi konumuna yükseldi.

Dr. Fatih Birol, bugünkü durumu 1970’lerde dünyayı sarsan petrol krizine benzetti. O gün petrolü olan birkaç ülke dünyayı resesyona sokmuştu; bugün ise aynı gücü Çin, kritik mineraller üzerinden kullanıyor.

Neden Kritik? Neden Tehlikeli?

TOBB açıkladı: Türkiye hazinenin üstüne oturuyor

Çin’in Tekeli: Dünyadaki kritik mineralleri rafine etme kapasitesinin %92’si Çin’in elinde.

Stratejik Bağımlılık: Akıllı telefonlardan elektrikli araçlara, dronelardan savunma sanayiine kadar her şey bu nadir toprak elementlerine bağlı.

10 Yıllık Fark: Çin, hem maden sahalarını hem de işleme tesislerini ele geçirerek dünyadan en az 10 yıl öne geçti. Diğer ülkeler yatırım yapsa bile bu hakimiyetin 2035’ten önce kırılması beklenmiyor.

Dünya artık bir "elektrik çağına" girdi. Fatih Birol, önümüzdeki 10 yılda elektrik talebinin toplam enerji talebinden 6 kat daha hızlı büyüyeceğini öngörüyor. Bu devasa iştahın 3 temel tetikleyicisi var:

Yapay Zeka ve Veri Merkezleri: Orta ölçekli bir veri merkezi, 100 bin kişilik bir şehir kadar elektrik tüketiyor.

Bayraktar'dan nadir elementler açıklaması

Klima Kullanımı: İklim krizi nedeniyle artan sıcaklıklar klima talebini patlattı.

Elektrikli Araçlar (EV): 5 yıl önce satılan araçların sadece %5'i elektrikliyken, bugün bu oran %25'e ulaştı.

Avrupa ve Amerika’nın geleneksel otomotiv devleri (Alman, Japon, Kore markaları) ciddi bir ekonomik darbe alıyor. 2024 yılı itibarıyla Çin, dünyanın en büyük araba üreticisi oldu. Birol'un ifadesiyle: "Bugün dünyada üretilen her 10 arabanın 5’i Çin’de üretiliyor." Bu dönüşüm, klasik markaların "tahtlarını sallıyor."

Otomotiv devleri Çin'e karşı el sıkıştı

Fatih Birol, petrol ve doğalgaz tarafında kısa vadede (2026 yılı için) bir rahatlama bekliyor:

Petrol Fiyatları: Arz bolluğu ve zayıf talep nedeniyle 80 dolardan 60 dolara kadar geriledi.

Doğalgaz: LNG arzındaki rekor artış, piyasayı "alıcıların lehine" çevirdi.

Risk: Jeopolitik bir sürpriz olmazsa 2026’da fiyatlar makul kalacak.