5 adımda sigara vergisi düzenlemesi ile enflasyona etki sınırlandı

Sigaranın vergisinde yapılan vergi zammının fiyata daha az yapsıması düzenlemeleri devam ediyor. 2024'de başlayan düzenlemenin 5'inci adımı bugün hayata geçti. Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 3 Temmuz 2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sigaralara uygulanan maktu vergi paket başına 17,2720 TL’den 23,7404 TL’ye, asgari maktu vergi seviyesi paket başına 39,50 TL’den 45,91 TL’ye çıkarıldı, nispi vergi oranı ise yüzde 45’den yüzde 42’ye indirildi. Yapılan düzenleme ile sigara vergi unsurlarından fiyata bağlı olan nispi vergi oranı düşürülürken paket başına sabit uygulanan maktu vergi ve asgari maktu vergi seviyesi vergi kaybı olmayacak şekilde artırıldı.

2024'te başlayan süreç sonucu 5 düzenleme ile böylece nispi vergi yüzde 63'ten 42'ye maktu ve asgari maktu vergi ise toplamda 23,3 liradan 45,91 liraya çıktı. Toplamda 2 yılda sigaranın vergisine yapılan 1 liralık zammın fiyata yansıması (çarpan) 7,5 liradan 2,9 liraya indi.

Mevcut sistemde sigaralar üzerinde hem fiyata bağlı nispi vergi ve katma değer vergisi, hem sabit maktu vergi, hem de bir paket sigaradan alınacak minimum vergi seviyesini belirleyen asgari maktu vergi bulunuyor. Bu çok katmanlı yapı içinde özellikle fiyata bağlı nispi verginin yüksekliği, maliyet artışlarının nihai satış fiyatlarına daha yüksek oranla yansımasına yol açıyor. Dolayısıyla, sigara vergisi, kamu gelirleri kadar enflasyon dinamikleri açısından da yakından izlenmesi gereken bir başlık haline geliyor.

Nispi verginin düşürülmesi ve sabit maktu verginin artırılması, fiyat oluşumunun daha öngörülebilir hale gelmesine katkı sağlayan bir çerçeve sunuyor. Bu da son düzenlemeyi, enflasyonla mücadele açısından destekleyici bir politika aracı haline getiriyor. Son dönemde tütün ürünlerindeki fiyat artışının genel enflasyonla paralel seyretmesi, bu yapısal değişimin fiyat baskısını kontrol etme kapasitesine işaret ediyor. 2025 yılı sonunda Yİ-TÜFE yüzde 30,89 seviyesindeyken alkollü içecekler ve tütün grubundaki artışın yüzde 30,80 seviyesinde kalması, tütün ürünlerinin genel enflasyondan ayrışmadığını gösteriyor.

Sigara vergi yapısındaki bu düzenlemeler, Merkez Bankası'nın de çeşitli raporlarında işaret ettiği gibi para politikası ile uyumlu çalışan bir maliye politikası aracı olarak değerlendirilebilir.

Reformun vergi gelirleri tarafında da önemli bir karşılığı bulunuyor. Tütün ürünleri, toplam ÖTV gelirleri içerisinde yüksek paya sahip olduğu için, bu alanda yapılacak her değişiklik kamu maliyesi açısından önem taşıyor. 2026 yılının ilk 5 ayında tütün mamullerinden elde edilen ÖTV gelirlerinin toplam ÖTV tahsilatında yüzde 27 paya sahip olması, bu alanın bütçe açısından önemini açıkça gösteriyor

Buna karşın vergi yapısının dengelenmesi gelir kaybı anlamına gelmiyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı ve TÜİK verilerine göre 2024 ve 2025 yıllarında yıl sonu enflasyonu sırasıyla yüzde 44 ve yüzde 31 olurken, tütün ürünlerinden elde edilen ÖTV bir önceki seneye kıyasla sırasıyla yüzde 75 ve yüzde 39 arttı. 2024 ve 2025 yıllarında tütün ürünlerinden elde edilen ÖTV gelirlerinin enflasyonun üzerinde artış göstermesi, fiyat istikrarını destekleyen düzenlemelerin kamu gelirlerinde öngörülebilirlik sağlayabileceğini gösteriyor.

Bu durum makro denge açısından önemli. Çünkü enflasyondaki her 1 puanlık artışın, yalnızca personel ve emekli maaşları dikkate alındığında Hazine’ye yaklaşık 100 milyar TL’nin üzerinde ek yük getirdiği tahmin ediliyor. Dolayısıyla, sigara vergi sistemindeki çarpan etkisinin azaltılması, yalnızca ürün fiyatları açısından değil, kamu harcamaları ve bütçe dengesi açısından da dolaylı olumlu sonuçlar doğurabilir.

Buna karşın reformun tüm riskleri ortadan kaldırdığı söylenemez. Türkiye’de nispi vergi oranı reform sonrasında yüzde 42 seviyesine gerilemiş olduğu halde hala yüzde 26 oranındaki AB ortalamasının oldukça üzerindedir. Bu durum, maliyet - fiyat geçişkenliği riskinin tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor.

İspanya’nın 2025’te, Portekiz’in 2024’te, Belçika ve Almanya’nın son dönemde attığı adımlar, Avrupa’da sistematik olarak daha sabit vergi ağırlıklı yapıya geçildiğini ortaya koyuyor.