48 saatlik tehdit unutuldu, Trump’tan U dönüşü! Perde arkasında ne var? Kulislere sızan 15 maddelik plan

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile tırmanan gerilime ilişkin dikkat çeken bir açıklama yaptı. Telegraph’ta yer alan haberde Florida’daki Palm Beach Uluslararası Havalimanı pistinde konuşan Trump, taraflar arasında barış görüşmelerinin başladığını duyurdu.
Air Force One uçağında konuşan Trump, “Çok verimli görüşmeler yaptık. Önemli konuların neredeyse tamamında anlaşmaya vardık diyebilirim” ifadelerini kullandı.
İlginç olan ise Trump’ın açıklaması, Washington’ın kısa süre önce Tahran’a verdiği sert mesajın ardından geldi. ABD yönetimi, İran’a Hürmüz Boğazı’nı 48 saat içinde açması yönünde ültimatom vermiş, aksi halde enerji altyapısının hedef alınabileceğini bildirmişti. Bu sert söylemden barış görüşmelerine geçilmesi, ABD yönetiminin perde arkasındaki diplomatik temaslarına ilişkin soru işaretlerini artırdı.

GİZLİ DİPLOMASİ İDDİASI
Yine Telegraph’ta yer alan haberde ABD’nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’ın, İran Meclis Başkanı Muhammed Bagır Galibaf ile temas kurduğu öne sürüldü. İki ismin, hafta sonu Miami’de Ukrayna heyetiyle de görüşerek çok taraflı diplomatik temaslar yürüttüğü ve İran’la olası bir barış anlaşmasının çerçevesini oluşturduğu belirtildi. Ayrıca Witkoff ve Kushner’in, Cenevre’de Umman Dışişleri Bakanı Badr bin Hamad Al Busaidi ile bir araya geldiği aktarıldı.

Ancak İran kanadı iddiaları reddetti. Meclis Başkanı Galibaf, ABD ile herhangi bir müzakere yapılmadığını belirterek söz konusu haberleri “sahte” olarak nitelendirdi. Galibaf, açıklamasında, “ABD ile hiçbir görüşme yapılmadı. Bu tür haberler petrol ve finans piyasalarını manipüle etmeyi amaçlıyor” dedi.

AGRESİF PLANLAR HÂLÂ DEVREDE!

Öte yandan New York Times’ta yer alan haberde Trump, askeri seçenekten geri adım atarken, ABD ve İsrail yetkilileri İran’a karşı diğer operasyonları sürdürdüklerini ve bölgeye daha fazla Amerikan askeri sevk edildiğini belirtti. Yetkililer, Trump’ın İran’ın ana petrol ihracat merkezi olan Harg Adası’nı ele geçirme ve kara kuvvetleriyle yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum elde etme gibi agresif planları hâlâ değerlendirdiğini aktardı.

TÜRKİYE’NİN DE DAHİL OLDUĞU KRİTİK ZİRVE

Wall Street Journal’da yer alan haberde ise Mısır, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan dışişleri bakanları, Riyad’da kritik bir zirvede bir araya geldi. Amaç, İran’daki savaşa diplomatik bir çıkış yolu bulmak ve taraflar arasında ateşkese zemin hazırlayacak bir yol haritası oluşturmak oldu. Ancak görüşmelerin daha ilk aşamasında ciddi bir engel ortaya çıktı: İran tarafında muhatap eksikliği.
Zirveye katılan Arap yetkililerin aktardığına göre, İran’da Batı ile iletişim kurabilecek en önemli isimlerden biri olarak görülen Ali Laricani’nin İsrail tarafından öldürülmesi, diplomatik süreci sekteye uğrattı.

Laricani’nin ortadan kaldırılması, İran içinde müzakere yürütebilecek pragmatik kanadın zayıflamasına yol açtı. Bu gelişme, özellikle bölgesel aktörlerin İran ile doğrudan temas kurmasını zorlaştırırken, alternatif iletişim kanallarının devreye sokulmasına neden oldu.

MISIR’DAN KRİTİK HAMLE: DEVRİM MUHAFIZLARI İLE TEMAS
Wall Street Journal ise başka bir detaya daha dikkat çekiyor: Bazı yetkililere göre, Mısır istihbaratı, İran’ın en güçlü askeri ve siyasi yapılarından biri olan İran İslam Devrim Muhafızları ile doğrudan temas kurmayı başardı.
Bu temas, diplomatik sürecin ilerlemesi açısından kritik bir eşik olarak değerlendirildi. Mısır tarafı, güven artırıcı önlem olarak taraflara beş günlük geçici ateşkes önerdi. Bu teklifin amacı, çatışmaların şiddetini azaltmak ve daha kapsamlı müzakerelerin önünü açmaktı.
BEYAZ SARAY’DA U DÖNÜŞÜ

Riyad’daki görüşmelerden gelen bilgiler Beyaz Saray’a ulaşınca Trump yönetimi rotasını değiştirdi. Trump, askeri seçenekleri askıya alarak diplomasiye yöneldi. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, sürecin hassasiyetine dikkat çekerek, “ABD basın üzerinden müzakere etmeyecek” açıklamasını yaptı ve spekülasyonlara karşı uyarıda bulundu. Yetkililere göre bu değişim hem sahadaki gerçeklik hem de savaşın siyasi ve ekonomik maliyetlerinin artması nedeniyle alındı.

5 GÜNLÜK ERTELEME KARARIYLA PİYASALAR RAHATLADI
Trump’ın saldırıları beş gün erteleme kararı ise küresel piyasalarda hızlı bir rahatlamaya yol açtı. Dow Jones Sanayi Endeksi ve S&P 500 önemli yükselişler kaydetti. Brent petrol fiyatı yüzde 11 düşerek varil başına 100 doların altına indi. Bu gelişmeler, haftalardır süren ekonomik dalgalanmanın ardından piyasalara geçici bir nefes aldırdı.
Her ne kadar Washington yönetimi müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini öne sürse de Arap arabulucular temkinli. Yetkililer, ABD ve İran arasında halen ciddi görüş ayrılıkları bulunduğunu belirtiyor. İran tarafı ise görüşmelerin yapıldığı iddialarını reddederek, Washington’un açıklamalarını “algı yönetimi” olarak nitelendirmeye devam ediyor.

15 MADDELİK ANLAŞMA İDDİASI

Telegraph gündemde 15 maddelik anlaşma olduğunu öne sürüyor. Gündeme gelen taslak anlaşmaya göre İran’ın füze programının beş yıl süreyle sınırlandırılması, uranyum zenginleştirmeyi durdurması ve Natanz, İsfahan ve Fordow’daki nükleer tesislerini devre dışı bırakması öngörülüyor. Buna karşılık ABD’nin güvenlik garantileri vermesi ve bölgedeki yaklaşık 50 bin askerinin bulunduğu ana üssünü kapatmayı değerlendirdiği belirtiliyor.
Wall Street Journal’da yer alan haberdeki iddiaya göre ise Tahran yönetimi, olası bir anlaşma için şu şartları öne sürüyor:
* ABD ve İsrail’in gelecekte saldırı düzenlemeyeceğine dair garanti
* Savaş sırasında oluşan zararlar için tazminat
Buna karşılık ABD’nin talepleri ise değişmiş değil:
* İran’ın nükleer programını sonlandırması
* Balistik füze çalışmalarını durdurması
* Bölgedeki vekil milislere desteğini kesmesi

KRİZİN MERKEZİ TAM OLARAK BURASI!
Görüşmelerin odak noktalarından biri de küresel enerji arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı oldu. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği bu dar su yolunun kontrolü büyük tartışma yaratıyor.
Öne çıkan öneriler:
* Tarafsız bir uluslararası komitenin boğazı denetlemesi
* İran’ın gemilerden geçiş ücreti alması
Ancak özellikle Suudi Arabistan bu öneriye karşı çıkıyor. Körfez ülkeleri, İran’ın boğaz üzerindeki kontrolünü artırmasının uzun vadede stratejik üstünlük sağlayacağından endişe ediyor.
Diplomatik kaynaklara göre Katar, Umman, Fransa ve İngiltere de perde arkasında temaslarını sürdürüyor. Bu ülkeler, taraflar arasında mesaj iletiminde kritik rol oynuyor.
Analistlere göre ise İran rejimi ağır darbe almış olsa da çökmüş değil. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sürdürüyor. Nükleer kapasitesinin önemli kısmı korunmuş durumda. ABD ise bölgeye askeri yığınak yapmaya devam ediyor ve deniz piyadelerini konuşlandırıyor.

DİPLOMASİ TRAFİĞİ SÜRECEK
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsrail Başbakanı Netanyahu ile görüştüğü ve savaşın sona erdirilmesine yönelik adımların ele alındığı bildirildi. Yetkililer, arabulucu ülkelerin bu hafta içinde tarafları bir araya getirmek için yeni görüşmeler planladığını belirtiyor. Ancak taraflar arasında henüz doğrudan ve resmi bir müzakerenin başlayıp başlamadığı belirsizliğini koruyor.

YENİ ZİRVE İHTİMALİ: YÜZ YÜZE GÖRÜŞME

Yine diplomatik kaynaklara göre, taraflar arasında yüz yüze görüşme ihtimali gündemde. Bu görüşmenin Türkiye ya da Pakistan’da yapılabileceği değerlendiriliyor. ABD heyetinde Steve Witkoff ve Jared Kushner yer alabilir. Anlaşmaya yaklaşılması halinde JD Vance’in de sürece dahil olabileceği ifade ediliyor. İran tarafında ise Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi öne çıkıyor. Ancak daha önce başarısız olan temaslar nedeniyle Tahran yönetimi temkinli.
The Wall Street Journal’ın “The Back-Channel Diplomacy Behind Trump’s U-Turn on Iran”, The Telegraph’ın “The secret talks pushing America and Iran towards peace” ve The New York Times’ın “Trump’s Ultimatum to Iran Was Almost Up. Then He Found an Offramp.” Başlıklı haberlerinden derlenmiştir.