40 yıllık yolculuk son buluyor... Dev halinden eser kalmadı, mavi bir lapa ya dönüştü Sözcü Gazetesi

Bir zamanlar New York şehrinin yaklaşık üç katı büyüklüğünde olan A23a, kayıtlardaki en yaşlı buzdağlarından biri olarak biliniyor. “Buzdağlarının kraliçesi” olarak anılan A23a, 1986 yazında Antarktika’daki Filchner-Ronne Buz Sahanlığı’ndan koptu. Ancak su altındaki tabanının deniz tabanına takılması nedeniyle neredeyse kırk yıl boyunca yerinde sıkışıp kaldı ve ana buz sahanlığına yakınlığı sayesinde boyutunu büyük ölçüde korudu.

A23a, 2020 yılında deniz tabanındaki bağından kurtularak Antarktika’dan uzaklaşmaya başladı. Ardından büyük bir okyanus girdabına kapılarak aylarca kendi etrafında döndü. Aralık 2024’te bu girdaptan kurtulan buzdağı, Güney Georgia Adası’na doğru ilerleyince, adadaki penguen popülasyonunu etkileyebilecek olası bir ekolojik felaket endişesi doğdu. Ancak bu senaryo gerçekleşmedi; A23a, adaya ulaşmadan kısa süre önce, Mayıs 2025’te parçalanmaya başladı.

O tarihten bu yana buzdağının en büyük kalan parçası, Güney Amerika’dan gelen daha sıcak suların etkili olduğu Güney Atlantik Okyanusu’na doğru sürüklendi. NASA’nın Terra uydusu tarafından 26 Aralık’ta çekilen yeni görüntüler, A23a’nın artık neredeyse tanınmaz halde olduğunu gösterdi. Yaklaşık üçte birine küçülen buzdağının yüzeyi, beyaz buz “setleri” ile çevrili mavi su birikintileriyle kaplandı. Görüntülerde ayrıca buzdağının altında birikmiş olabilecek gri renkli buz-çamur karışımı ve kenarlardan kopmuş yüzlerce küçük buz parçası da yer aldı.

Colorado Boulder Üniversitesi’nden iklim bilimci Ted Scambos, bu “mavi lapa” görünümünün, yüzey buzunun yapısal bütünlüğünü kaybetmesiyle oluşan erime göletlerinden kaynaklandığını belirtti. Scambos’a göre bu göletler, çatlakların içine dolan suyun ağırlığıyla genişlemesi sonucu çizgisel bir yapı oluşturuyor. Ulusal Kar ve Buz Veri Merkezi’nden Walter Meier, çatlakların buzdağının altındaki, buz sahanlığına bağlıyken zeminde sürtünmeyle oluşan oluklara paralel olabileceğini ifade etti. Emekli buzul bilimci Chris Shuman ise bu izlerin onca zamana rağmen hâlâ görülebilmesini etkileyici olarak nitelendirdi.

Ancak bu canlı mavi çizgiler hızla kayboluyor olabilir. 27 Aralık’ta Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki isimsiz bir astronot tarafından çekilen başka bir fotoğraf, A23a’nın yüzeyinde daha tekdüze bir mavi su tabakası oluştuğunu gösterdi. Şu anda A23a’nın ne kadarının kaldığı ya da tamamen yok olup olmadığı ise netlik kazanmış değil.

A23a, uzun ömrü boyunca defalarca “dünyanın en büyük buzdağı” unvanını taşıdı. Son olarak Haziran 2023’te bu unvanı yeniden kazanmış, ancak Eylül 2025’te, Güney Georgia yakınlarındaki sürecin ardından tekrar kaybetmişti. Günümüzde dünyanın en büyük buzdağı unvanı, yaklaşık 3100 kilometrekarelik yüzölçümüyle D15A adlı buzdağına ait bulunuyor.