4 bin yıl önce imkansızı başarmışlar: Her biri 25 tondan daha ağır Sözcü Gazetesi

Boroughbridge kasabası yakınlarında bulunan ve günümüze üçü ulaşan taşlar yaklaşık 7 metre yüksekliğe kadar çıkıyor. Geç Neolitik ya da Erken Tunç Çağı'nda, muhtemelen MÖ 2000 civarında dikildikleri düşünülen yapı, Britanya'da günümüze ulaşan en yüksek tarih öncesi taş sırası olarak biliniyor.

Dev taşların kökeni uzun yıllardır araştırılıyordu. Daha önce taşların yaklaşık 13 kilometre uzaklıktaki Plumpton Rocks bölgesinden getirilmiş olabileceği düşünülüyordu. Bir başka ihtimal ise buzulların bu dev kaya parçalarını doğal yollarla Boroughbridge çevresine sürüklemiş olmasıydı.

Curtin Üniversitesi ile York Üniversitesi araştırmacıları bu kez taşların içerisindeki mikroskobik mineral tanelerini inceledi. Tarihlendirme ve mineral özelliklerinin karşılaştırılması sonucunda taşların jeolojik izlerinin Boroughbridge'in yaklaşık 18 kilometre batısındaki Brimham Rocks ile güçlü biçimde eşleştiği belirlendi. Daha yakın konumdaki Plumpton Rocks'tan alınan örneklerde ise aynı eşleşme görülmedi.

Araştırmacılar buzulların hareket yönünü de inceledi. Bölgedeki son buzul dönemine ilişkin verilerin, kayaların Brimham Rocks'tan bugünkü konumlarına buzullarla taşınması ihtimalini desteklemediği belirtildi. Üç taşın da birbirine yakın jeolojik özellik göstermesi, dev blokların belirli bir noktadan bilinçli şekilde seçilip insanlar tarafından taşındığı görüşünü güçlendirdi.

Ortaya çıkan tablo, yaklaşık 4 bin yıl önce yaşayan toplulukların karşı karşıya kaldığı işin büyüklüğünü de gösteriyor. 25 tonu aşan ve yaklaşık 7 metre uzunluğa ulaşabilen kaya bloklarının 18 kilometrelik mesafe boyunca taşınması, çok sayıda insanın birlikte çalışmasını ve ciddi bir organizasyonu gerektirmiş olmalı. Ancak taşların tam olarak hangi yöntemle taşındığı henüz bilinmiyor.

Daha da dikkat çekici olan ise bölgede daha yakın taş kaynaklarının bulunması. Buna rağmen insanların Brimham Rocks'taki kayaları seçmesi, araştırmacılara göre bu bölgenin tarih öncesi topluluklar açısından özel bir anlam taşımış olabileceğini düşündürüyor. Brimham Rocks'ın doğal olarak uzun kaya bloklarının ayrılmasına elverişli yapısı taş seçimini kolaylaştırmış olabilir; ancak bölgedeki sıra dışı kaya oluşumlarının ve tarih öncesi kaya işaretlerinin de seçimde rol oynamış olabileceği değerlendiriliyor.

Devil's Arrows'un başlangıçta bugün görülen üç taştan daha fazla olduğu da biliniyor. 16. yüzyıldaki kayıtlarda dördüncü bir dikili taştan söz edilirken, sonraki dönemlerde bazı taşların parçalanarak başka yapılarda kullanıldığı düşünülüyor. Yeni araştırmada yakınlardaki bir taş haç ve köprüde bulunan mineral örneklerinin de aynı jeolojik kaynakla uyumlu olduğu görüldü. Bu bulgu, kaybolduğu düşünülen bazı parçaların aslında çevredeki daha sonraki yapılarda yaşamaya devam ediyor olabileceğini gösteriyor.

Araştırmacılar bundan sonraki aşamada hem dev taşların bulunduğu alanda hem de kaynak olarak belirlenen Brimham Rocks'ta yeni incelemeler yapmayı planlıyor. Böylece 25 tonluk taşların yaklaşık 18 kilometrelik yolu nasıl katettiği ve nasıl ayağa kaldırıldığı sorularına da yanıt bulunması hedefleniyor.