‘30 bin kişi bekliyor’

Türkiye’de organ yetmezliğiyle mücadele eden binlerce kişi, yaşamını sürdürebilmek için organ naklini bekliyor. Tedavisi yalnızca organ ve doku nakliyle mümkün olan hastalıklarda, bağışçılar birçok insana yeniden yaşama şansı veriyor. Genel cerrahi uzmanı Prof. Dr. İbrahim Berber “Organ bağışlamak, aynı zamanda başka birine can bağışlamak anlamına gelmektedir. Ancak yetersiz organ bağışı, sadece ülkemizde değil, dünyada da arz ve talep dengelerinin sağlanamadığı önemli bir sorun olmaya devam ediyor” diyor. Nefroloji uzmanı Prof. Dr. Ülkem Çakır’sa “Ülkemizde 30 binden fazla kişi bekleme listesinde, her an bulunacak organla hayata yeniden başlamanın hayalini kuruyor. Bekleme listesindeki, bir umut organ bağışı bekleyen hastaların her yıl yaklaşık yüzde 10’u organ nakli şansına erişemeden, beş yıl içindeyse bu hastaların yaklaşık yarısı hayatını kaybediyor. Bekleme listesindeki kalp, akciğer ve karaciğer yetmezliği hastalarında organ nakli olamazsa ölüm oranları çok daha yüksek oluyor” diyor.

NEDİR, KİMLER, NASIL YAPABİLİR?

- Organ bağışı, kişinin özgür iradesiyle organlarının bir kısmını veya tamamını ölümünden sonra başka hastaların tedavisinde kullanılmak üzere vasiyet etmesidir.

- Kişinin organ bağışı kararı tıbbi bakımını etkilemez. Tüm tedaviler denendikten sonra beyin ölümü gerçekleşirse organ bağışı gündeme gelir.

- Organ çıkarma işlemi, yaşayan birinin ameliyatı kadar özenle yapılır. Kesi yerleri estetik biçimde kapatılır, beden bütünlüğüne saygı gösterilir. (Prof. Dr. İbrahim Berber)

- 18 yaşını doldurmuş ve akli dengesi yerinde olan herkes, iki tanık huzurunda sözlü beyan verip hekim onayıyla organ bağışı yapabilir. İl sağlık müdürlükleri, hastaneler, emniyet müdürlükleri ve organ nakli merkezlerinde form doldurarak ‘Organ ve Doku Bağış Kartı’ alınabilir. e-Devlet veya e-Nabız üzerinden de yapılabiliyor. Kişi dilerse bağışını değiştirebilir veya yakınlarını bilgilendirebilir. Kronik hastalıkları olanlar da bağış yapabilir. (Prof. Dr. Ülkem Çakır)

NELER NAKLEDİLEBİLİR?

- Böbrek, kalp, akciğer, karaciğer, pankreas, ince bağırsak, kol, bacak, yüz, kornea, kalp kapağı, kas ve kemik iliği gibi organlar ve doku nakledilebilir.

- Nakiller canlıdan veya kadavradan yapılır.Beyin ölümü gerçekleşen kişinin yakınları onay verirse organlar alınır. Canlı vericiler genellikle hastanın akrabalarıdır. Böbrek ve karaciğer canlıdan nakledilebilir. (Prof. Dr. İbrahim Berber)

BEYİN ÖLÜMÜ VE BİTKİSEL HAYAT NEDİR?

- Beyin ölümü tüm beyin fonksiyonlarının geri dönüşsüz kaybıdır. Bu kişiler tıbben ölü kabul edilir. Solunum cihazıyla geçici yaşatılabilirler ancak beyin fonksiyonları dönmez.

- Bitkisel hayatta beyinsapı çalışır, hasta solunum yapabilir ve iyileşme ihtimali vardır. Beyin ölümüyse geri dönüşsüzdür. (Prof. Dr. Ülkem Çakır)

- Beyin ölümü, bitkisel hayatla karıştırılmamalıdır; organlar ancak beyin ölümü sonrası alınabilir. (Prof. Dr. İbrahim Berber)

TÜRKİYE’DE NAKİL VE BAĞIŞ NE DURUMDA?

- 1968’de ilk kalp, 1975’te ilk canlı böbrek, 1978’de ilk kadavra böbrek, 1988’de ilk kadavra karaciğer, 1990’da ilk canlı karaciğer nakli yapıldı. Türkiye canlı vericili nakillerde dünyada ön sıralarda, ancak beyin ölümü sonrası bağış hâlâ yetersiz; her 5 olgudan yalnızca 1’inde aile onay veriyor. (Prof. Dr. İbrahim Berber)

- 2018’de 1 milyon nüfus başına 7.3 olan bağış oranı pandemiyle 2’ye düştü. 2024’te 4.22’ye yükselse de Avrupa ortalamasının altında. Nakillerin yüzde 88’i hâlâ canlı vericiden yapılıyor. Unutmayalım, bırakılacak en güzel miras organ bağışıdır. (Prof. Dr. Ülkem Çakır)

DİNİ AÇIDAN...

- Diyanet İşleri Başkanlığı, 1980’de organ naklinin caiz olduğunu açıklamıştır. Kur’an’da “Kim bir insana hayat verirse, tüm insanlara hayat vermiş gibidir” (Maide 32) buyurulmaktadır. (Prof. Dr. İbrahim Berber)