2.717 KM uzaktaki savaşın faturası Türkiye ye Sözcü Gazetesi

Güney Öztürk
Sudan iki yıldır cehennemi yaşıyor. Darbeyle iktidara gelen ve ülkeyi 30 yıl yöneten El Beşir 2019’da darbeyle devrildi. AKP iktidarıyla yakın ilişkileri olan El Beşir sonrası Sudan’da başlayan iktidar mücadelesi General Abdülfettah el-Burhan liderliğindeki ordu (SAF) ile Muhammed Hamdan Dagalo’nun komutasında 17 farklı milletten militanı barındıran Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında savaşa dönüştü. Libya’dan darbeci General Halife Hafter’in militanlarının çoğunlukta olduğu HDK, ele geçirdiği Darfur’un başkenti El Faşir’de katliam yaptı. HDK, iki yılda 150 bin sivili öldürdü, 14 milyon insanı yerinden etti.
BAE SAHADAKİ RAKİP
15 Temmuz darbe girişiminin finansörü olduğu iddia edilen, FETÖ’cülere 3 milyar dolar para aktardığı yazılan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ise Sudan’daki darbenin de baş aktörü. Cumhurbaşkanı Erdoğan, o dönem “Darbe girişimi olduğu zaman Körfez’de kimlerin buna sevindiğini iyi biliyoruz” demişti. Abu Dabi yönetimi, HDK milislerine Somali ve Libya üzerinden dron, tanksavar ve mühimmat gönderiyor. Komuta kademesini ise Dubai’de lüks villalarda oturtuyor.

ALTIN MADENLERİ İÇİN
BM raporlarına göre sivil katliamların çoğunda BAE menşeli silahlar kullanıldı. BAE’nin gözü ise Darfur’daki altın madenlerinde... Sudan 533 tonla Afrika’nın 3. büyük altın rezervine sahip ve 1100 ton potansiyeli olduğu düşünülüyor. Geçen yıl ülkede 64 ton altın üretildi. BAE iç savaşı körükleyip Sudan’ın altınlarını hem satın alıyor hem de HDK eliyle yağmalıyor. 2022’de Afrika’dan kaçırılan altın miktarı 435 tona ulaştı. Bu altınların yüzde 90’ının adresi ise BAE bankalarıydı.
TÜRKİYE KİMİN YANINDA?
Amerikan Foreign Policy dergisi ise Türkiye’nin kamuoyunda “arabulucu” gibi görünse de savaşın başından beri General Burhan’ın ordusuna silah sağladığını öne sürdü. Dergi “Ankara ile Sudan ordusunu birleştiren ideolojik bağ, Müslüman Kardeşler çizgisine dayanıyor” yorumunu yaptı. Washington Post gazetesi de Amnesty International’e dayanarak Mart 2025’te Baykar’ın Sudan’a 120 milyon dolarlık SİHA ve mühimmat satışı yaptığının raporlandığını yazdı.
MİLYARLARIN BATTIĞI ÜLKE
Türkiye, 2010’dan bu yana Sudan’a yaklaşık 3 milyar dolar değerinde kamu ve özel sektör yatırımı yaptı. Hartum’daki 1.1 milyar dolarlık yeni havalimanı projesi, Kızıldeniz’deki Sevakin Adası’nın turizm için restorasyonu ve tarım için 780 bin hektar arazi kiralayan Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü’nün (TİGEM) projeleri artık askıda. Tarım şirketi 2023’te tasfiye edildi. Sevakin projesi güvenlik nedeniyle durduruldu. Türk müteahhitlerin şantiyeleri yağmalandı, Nyala’daki Türk hastanesi çatışmalarda hasar gördü.

STRATEJİDE ÇATLAK
Halbuki Sudan, Ankara’nın “Afrika açılımı”nın gözbebeğiydi. Erdoğan’ın Aralık 2017 Hartum ziyaretinde tarım, madencilik, sanayi, ticaret alanlarda 22 iş birliği anlaşması imzalanmıştı. 2018 sonuna kadar Sudan’da toplam 2.24 milyar dolar değerinde projeler kontrata bağlandı. Sudan 7 milyon dolarlık yardımla, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı-TİKA’nın en fazla kalkınma yardımı yaptığı 5’inci az gelişmiş ülkeydi. Ancak şimdi Putin’in paralı Wagner askerleri Sudan’daki HDK milislerini eğitiyor. Çin ise liman finansmanını devraldı. Türkiye’nin ekonomik etkisi hızla azaldı.
TÜRKİYE'NİN SUDAN YATIRIMLARI
Tarım: Türkiye, 3 bin kilometre uzaktaki Sudan’da 780 bin hektar araziyi 99 yıllığına kiralandı. Bunun için 10 milyar dolar sermayeyle şirket kuruldu. TİGEM yüzde 80, Sudan tarafı yüzde 20 paya sahipti. 10 yıl boyunca para harcandı. Ancak hiçbir üretim yapılmadı. Hayali proje 2023’te bitti.
Havalimanı: Yeni Hartum Uluslararası Havalimanı yapımını Türk şirket üstlendi. Değeri: 1.1 milyar dolar. İnşaat durdu.
Sevakin Adası restorasyonu: El Beşir döneminde Osmanlı yapılarının restorasyonu işi Türkiye’ye verildi. Yaklaşık 650 milyon dolarlık proje güvenlik gerekçesiyle askıda.
TİKA ve yardımlar: 2010-2023 arasında en az 7 milyon dolar kalkınma yardımı, 90 su kuyusu, 500 bin çiftçiye destek sağladı.
Sağlık: Nyala Eğitim ve Araştırma Hastanesi. 150 yataklı, inşaat ve ekipman. Değeri 40 milyon dolar
Eğitim: Türkiye burslarıyla 450 Sudanlı öğrenci Türkiye’de eğitim aldı.