1920 lerde gençleştiriyor diye uranyum satılıyordu: Radithor faciası tarihin en korkutucu sağlık skandallarından biri oldu

İNSANLAR RASDASYONUN SAĞLIKLI OLDUĞUNA İNANIYORDU

1920’li yıllarda radyasyon bugünkü gibi korkulan bir şey değildi. Aksine birçok insan radyumun insan vücuduna enerji verdiğine, gençleştirdiğine ve bazı hastalıkları iyileştirdiğine inanıyordu. O dönemde piyasaya sabunlardan diş macunlarına, kozmetik ürünlerden çeşitli içeceklere kadar birçok “radyoaktif ürün” sürüldü.

Bu dönemin en dikkat çeken ürünlerinden biri ise Radithor adlı radyumlu içecek oldu. Küçük cam şişelerde satılan bu ürün, reklamlarında “tamamen güvenli” ve “sağlık verici” olarak tanıtılıyordu.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

ECZANELERDE SATILAN "MUCİZE İÇECEK"

Radithor’un içinde çözünmüş radyum bulunuyordu. Ürün; yorgunluk, halsizlik ve cinsel güç kaybı gibi sorunlara iyi geldiği iddiasıyla pazarlanıyordu. Dönemin reklamlarında ürün için “Certified Radioactive Water” yani “sertifikalı radyoaktif su” ifadeleri bile kullanıldı.

Üstelik bu ürün gizlice satılan tehlikeli bir karışım değildi. Radithor, dönemin birçok sağlık ürünü gibi eczanelerde satılıyor ve insanlar tarafından güvenilir kabul ediliyordu.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

ÜRÜNÜN ARKASINDAKİ İSİM DOKTOR BİLE DEĞİLDİ

Radithor’un arkasındaki isim William J. A. Bailey adlı girişimciydi. Ancak Bailey’in gerçek bir doktor olmadığı daha sonra ortaya çıktı.

Buna rağmen ürününü bilimsel bir tedavi yöntemi gibi tanıttı. O yıllarda radyasyonun uzun vadeli etkileri tam bilinmediği için birçok kişi bu iddiaları sorgulamadı.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

HER ŞEY BİR VAKA İLE DEĞİŞTİ

Radithor’un tarihe geçmesine neden olan isim ise Amerikalı iş insanı ve amatör golf şampiyonu Eben Byers oldu.

Byers, yaşadığı sağlık sorunlarının ardından doktor tavsiyesiyle Radithor kullanmaya başladı. İlk başlarda kendisini daha enerjik hissettiğini düşündüğü için ürünü düzenli olarak tüketmeye devam etti. Kaynaklara göre yıllar içinde yaklaşık 1400 şişe Radithor içti.

Ancak bir süre sonra vücudunda korkutucu belirtiler ortaya çıkmaya başladı.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

RADYASYON KEMİKLERİNİ İÇERİDEN ÇÜRÜTTÜ

Byers’ın dişleri dökülmeye başladı ve çenesinde ciddi hasar oluştu. Zamanla kemik dokuları parçalanmaya başladı. Doktorlar daha sonra bunun ağır radyasyon zehirlenmesinden kaynaklandığını belirledi.

Bazı kaynaklara göre çenesinin büyük bölümü alınmak zorunda kaldı. Radyum yıllar boyunca vücudunda birikmiş ve özellikle kemiklerine büyük zarar vermişti.

1932 yılında hayatını kaybeden Byers’ın ölümü, dönemin en büyük sağlık skandallarından biri haline geldi.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

GAZETELERİN MANŞETLERİNE TAŞINDI

Byers’ın ölümünün ardından olay ABD basınında büyük yankı uyandırdı. Dönemin en çok konuşulan ifadelerinden biri ise şu oldu:

“The radium water worked fine until his jaw came off.”

(“Radyumlu su, çenesi kopana kadar gayet iyi çalıştı.”)

Bu söz, kamuoyunun “mucize sağlık ürünlerine” bakışını değiştiren ifadelerden biri olarak hafızalara kazındı.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

SADECE TEK VAKA DEĞİLDİ

Kaynaklara göre o dönemde radyum içeren ürünleri kullanan başka kişilerde de ciddi sağlık sorunları görüldü. Özellikle kemik hasarı, kansızlık, diş ve çene problemleri ile radyasyon zehirlenmesi gibi etkiler rapor edildi.

Ancak en çok konuşulan vaka Eben Byers oldu. Çünkü hem tanınmış ve zengin bir isimdi hem de yaşadığı fiziksel yıkım kamuoyunda büyük şok etkisi yarattı.

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur

OOLAY SAĞLIK DENETİMLERİNİ DEĞİŞTİRDİ

Radithor vakası, ABD’de ilaç ve sağlık ürünleri üzerindeki denetimlerin sıkılaşmasına katkı sağlayan olaylardan biri olarak kabul ediliyor. Özellikle radyoaktif ürünlerin kontrolsüz şekilde satılması büyük tepki çekti.

Bugün Radithor, tarihin en tehlikeli sahte sağlık ürünlerinden biri olarak gösteriliyor.

Haber kaynak: Oak Ridge Associated Universities, PubMed, FDA History, TIME Archive, History

Fotoğraf yapay zekâ ile oluşturulmuştur