185 liraya aldığı vazo 1200 yıllık paha biçilemez bir hazine çıktı Sözcü Gazetesi

Amerika’nın Maryland eyaletindeki küçük bir ikinci el dükkanında, indirim rafının arkasında duran sıradan bir vazo... Kimsenin yüzüne bakmadığı ve sadece 4 dolar (yaklaşık 130 TL) fiyat etiketi taşıyan bu eski obje, Anna Lee Dozier isimli kadının ilgisini çekti. Dozier, evine küçük bir dekoratif dokunuş yapmak için aldığı bu ucuz vazonun, aslında 1200 yıllık paha biçilemez bir Maya eseri olduğunu öğrendiğinde ise hayatının şokunu yaşadı.

İnsan hakları savunucusu olarak çalışan ve işi gereği sık sık Meksika’daki toplulukları ziyaret eden Dozier, vazoyu kasaya yakın bir rafta tamamen tesadüfen fark etti. İlk bakışta vazonun en fazla 20-30 yıllık, turistik bir hatıra eşyası olduğunu düşündüğünü belirten Dozier, buluşma anını şu sözlerle anlatıyor:

"Bana eski görünüyordu ama o kadar da eski değil... Görünüşünden Meksika kültürüyle bir bağı olduğunu anladım. Çalıştığım ve çok sevdiğim bu ülkeyi bana hatırlatması, evimin rafında güzel bir anı olarak durması için satın aldım."

Dozier'in evinin salonunda sıradan bir süs eşyası gibi duran vazonun sırrı, tam 5 yıl sonra, Ocak 2024'te çözüldü. Meksika Şehri'ndeki Ulusal Antropoloji Müzesi'ni ziyaret eden Dozier, vitrinlerde sergilenen binlerce yıllık antik eserlerin, kendi evindeki 4 dolarlık vazoya ikiz kadar benzediğini fark etti.

Şüphelerinin peşini bırakmayan kadın, hemen araştırmalara başladı. Önce müze çalışanlarıyla, ardından Washington DC'deki Meksika Büyükelçiliği ile iletişime geçti. Vazonun fotoğrafları ve ölçüleri uzmanlar tarafından incelendikten sonra gelen e-posta netti: "Tebrikler, elinizdeki vazo tamamen gerçek ve onu geri istiyoruz!"

Arkeologlar ve tarih uzmanları, vazonun Maya medeniyetinin altın çağını yaşadığı MS 200 ile 800 yılları arasına ait olduğunu doğruladı. Yaklaşık 1200 yıldır hayatta kalmayı başaran bu tarihi eser, Meksika'nın kültürel mirası için devasa bir öneme sahipti.

Pek çok kişi böyle bir keşif sonrası eseri internet sitelerinde binlerce dolara satmayı düşünebilirdi. Ancak Dozier, vazoyu hiç düşünmeden Meksika hükümetine iade etme kararı aldı. Bu kararının arkasındaki motivasyonu ise hem esere duyduğu saygıya hem de evdeki tatlı bir telaşa bağlıyor:

Mirasın Ait Olduğu Yer: "Onu eBay'e koyup para kazanmaktansa, hak ettiği yere, ait olduğu topraklara geri vermek çok daha iyi hissettirdi."

Evdeki Büyük Tehlike: "Dürüst olmak gerekirse vazonun evden gitmesini de istiyordum. Çünkü üç küçük oğlum var. 2000 yıl boyunca sapasağlam hayatta kalan bu tarihi eseri evde yanlışlıkla kırıp mahveden kişi olmaktan çok korkuyordum!"

Meksika'nın ABD Büyükelçisi Esteban Moctezuma Barragan, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada Dozier’e teşekkür ederek, "Maya tarihimizin değerli bir tanığı evine dönüyor" ifadelerini kullandı. Bu "tarihi mücevher", artık ait olduğu yerde, Meksika'daki müze koleksiyonunda sergileniyor.