17 yılda Türkiye de dahil tüm dünyanın toplamını geçtiler Sözcü Gazetesi

Bir Amerikan başkanı Washington’da büyük bir altyapı yasasını imzalamak için kameraların karşısına geçtiği aynı hafta; Çin’deki bir eyalet valisi, üç farklı yüksek hızlı tren hattının temelini sessizce atıyordu. Batı dünyası bürokrasi, bütçe ve yasal süreçlerle boğuşurken; Pekin yönetimi, ulaşım tarihinde emsali görülmemiş, akılalmaz bir altyapı hızına imza attı.

Sadece 17 yıl önce tek bir hatla başlayan bu yolculuk, bugün tüm dünyayı geride bırakan devasa bir demiryolu imparatorluğuna dönüştü.

İnanılmaz ivme: Rakamlar yalan söylemez

Çin'in gelir getiren ilk yüksek hızlı tren hattı, Pekin Yaz Olimpiyatları'ndan tam bir hafta önce, 1 Ağustos 2008'de açıldı. Sadece 117 kilometre uzunluğundaki bu hat, Pekin’i Tianjin liman kentine bağlıyordu. O dönemde yabancı gözlemciler bunu "Fransa veya Japonya’nın onlarca yıllık ağlarına öykünen yerel bir prestij projesi" olarak nitelendirdi. Ancak yanılıyorlardı.

Çin, Japonya ve Almanya’dan lisans anlaşmalarıyla ithal ettiği trenleri sessizce modifiye etti. Beş yıl içinde, yabancı ortaklarına hiçbir ihtiyaç duymadan tamamen yerli trenlerini üretmeye başladı. Bu, modern tarihin en agresif ulaşım genişlemesinin sadece ilk adımıydı.

Çin'in 17 yıllık inşaat süreci, insanlığın gördüğü en büyük lojistik hamlelerden biri olabilir. Ağın genişleme hızı kronolojik olarak incelendiğinde durum daha net anlaşılıyor:

2008: 117 kilometre

2012: 9.000 kilometre

2016: 22.000 kilometre

2019: 35.000 kilometre

2025 Sonu: Ve tarihi rekor! Xi'an-Yan'an hattının açılmasıyla sembolik 50.000 kilometrelik eşik aşıldı.

Çin dışındaki tüm dünya ülkelerinin (Japonya, Fransa, Almanya dahil) toplam yüksek hızlı demiryolu uzunluğu yaklaşık 21.000 ila 25.000 kilometre arasında değişiyor. Yani Çin tek başına, dünyanın geri kalanının toplamından iki kat daha fazla hızlı tren hattına sahip!

Şehirler arası mesafeler "dakikalara" indi

Bugün bu devasa ağ, Makao hariç Çin'in 34 eyalet düzeyindeki bölgesinin 33'üne (Tibet, Sincan ve İç Moğolistan dahil) uzanıyor. Peki bu coğrafi kapsama günlük hayatta ne anlama geliyor?

Birbirine 500 km uzaklıktaki iki büyük şehir arası seyahat: 1-2 saat

Birbirine 1000 km uzaklıktaki iki büyük şehir arası seyahat: Yaklaşık 4 saat

2000 km mesafedeki şehirler arasında aynı gün içinde gidiş-dönüş yapmak artık sıradan bir rutin. Bu durum, Amerika ölçeğinde Chicago ile Los Angeles arasında trenle aynı gün gidip dönmekle eşdeğer!

Havada ses hızı, rayda Çin rekoru: 891 km/s kapanma hızı

Ağın omurgasını, saatte 350 km hızla vızır vızır işleyen Fuxing ("Yenilenme") serisi oluşturuyor. Ancak Çin bununla yetinmiyor. Ticari hızı saatte 400 km olarak tasarlanan yeni CR450 serisi şu an pistlerde.

Haziran 2023’te Fujian’daki Meizhou Körfezi deniz köprüsünde, zıt yönlerde hareket eden iki CR450 prototipi birbirinin yanından geçerken 891 km/s göreceli kapanma hızıyla kırılması imkansız bir dünya rekoruna imza attı. Bu sistemin 2026 yılı içinde tamamen ticari hizmete girmesi bekleniyor. Öte yandan, rayla teması kesen ve saatte 600 km hıza ulaşan yeni Maglev (manyetik levitasyon) treni de uçak yolculuğu ile tren arasındaki boşluğu kapatmak için gün sayıyor.

Peki, bu dev altyapının maliyeti ne?

Çin'in bu işi bu kadar ucuza ve hızlı yapabilmesinin arkasında devasa bir ölçek ekonomisi, standartlaştırılmış tasarımlar, düşük işçilik maliyetleri ve batı ülkelerinde süreci yıllarca uzatan çevresel inceleme/mülkiyet hakları bürokrasisinin olmaması yatıyor. Çin'de kilometre başına inşaat maliyeti Avrupa ve ABD’ye kıyasla neredeyse yarı yarıya daha düşük.

Ancak madalyonun bir de borç yüzü var. Devlete ait işletmeci Çin Devlet Demiryolu Grubu'nun birikmiş borcu 839 milyar dolara ulaşmış durumda. Bu devasa borç yükü nedeniyle Pekin, önümüzdeki 15. Beş Yıllık Plan'da (2026-2030) vites küçültmeyi tartışıyor.

Yine de Çin'in "vites küçültmüş" hali bile ürkütücü: 2030 hedefi ağı 60.000 kilometreye çıkarmak. Yani önümüzdeki 5 yılda 10.000 kilometre daha yeni hat döşeyecekler. Bu rakam, başka herhangi bir ülke için tek başına yüzyılın projesi sayılırken, Çin için sadece muhafazakar bir yavaşlamayı temsil ediyor.