160 yıldır 4 kez gerçekleşti: 1984 ten beri bir ilk yaşandı

Avustralya'nın tam ortasında, deniz seviyesinin 15 metre altında bir düzlük yatıyor. Kati Thanda ya da Eyre Gölü olarak bilinen bu alan, yıllarca çorak bir beyaz çöl olarak kalıyor; sonra, yüzlerce kilometre uzakta yağan yağmurların etkisiyle birkaç ayda göle dönüşüyor. NASA, 2025 yılında yaşanan dolumu "son on yılların en büyük ölçekli dolumu" olarak tanımladı.

Güney Avustralya eyaletinde yer alan göl, ülkenin en alçak doğal noktasını oluşturuyor; aynı zamanda kıtanın en büyük tuz gölü. 2025'e kadar son 160 yılda Eyre gölü sadece 3 kez 1950, 1974 ve 1984'te tamamen doldu. Dolayısıyla 2025'teki dolum, bu türden yalnızca dördüncü büyük olay olma özelliği taşıyor.

Gölün bulunduğu bölgede yıllık ortalama yağış yalnızca 140 milimetre. Bu miktar, bu denli büyük bir su kütlesini kalıcı olarak beslemek için yetersiz kalıyor. Ancak Queensland'de aşırı yağışlar başladığında, sular kıta içine doğru akmaya başlıyor ve aylar sonunda bu dev tuz düzlüğüne ulaşıyor. 2025'te bu süreç Mart sonunda başladı ve seller, hedefe ulaşmak için aylarca yol aldı.

Gölü bu denli alışılmamış kılan etkenlerden biri, içinde bulunduğu havzanın yapısı. Yaklaşık 1,2 milyon kilometrekarelik Lake Eyre Havzası, dünyanın en büyük kapalı su havzalarından biri; yani buraya düşen ya da akan sular hiçbir zaman okyanusa ulaşamıyor. Avustralya topraklarının yaklaşık altıda biri bu iç sisteme akıyor.

Ancak bu yolculuğun büyük bölümü boşa gidiyor. Kavurucu sıcaklar ve buharlaşma, nehirlerin taşıdığı suyun çoğunu yutup bitiriyor. Geriye kalan, eğer kalıyorsa, gölü besliyor.

Su geldiğinde göl yalnızca hacim kazanmıyor, görünümünü de baştan uca değiştiriyor. Tuz çöktükçe ve buharlaşma yoğunlaştıkça göl yüzeyi, beyazın çok ötesinde renklere bürünüyor. NASA'nın uydu görüntüleri, bu renk dönüşümünü açıkça ortaya koyuyor.

Gölün boyutları bu değişimi daha da çarpıcı kılıyor. Kuzey ve Güney bölümleriyle birlikte toplam 11 bin 88 kilometrekarelik bir alanı kaplayan göl, yaklaşık 144 kilometre uzunluğa ve 77 kilometre genişliğe ulaşıyor. Bu ölçekte bir yüzeye yayılan su, uydu görüntülerinde bile kolaylıkla takip edilebiliyor.

Gölün yeniden dolması ne kadar etkileyiciyse, kuruması da o kadar kaçınılmaz. Su girişi yavaşlar yavaşlamaz buharlaşma devreye giriyor ve göl, yüzeyini yeniden tuz kabuğuyla örtüyor. 2025 sonunda NASA tam olarak bu süreci gözlemledi; Avustralya yazının gelmesiyle birlikte su seviyeleri hızla düşmeye başladı. Birkaç ay önce iç denizi andıran alan, yavaş yavaş tuzlu bir düzlüğe geri döndü. Bu döngüde kazanan neredeyse her zaman çöl, sıcak ve kuraklık oluyor.

Güney Avustralya'nın resmi park yönetim planına göre, her büyük dolumun balık, omurgasız ve su kuşlarında kitlesel üreme döngülerini başlatıyor. Nesli tehlike altındaki türler dahil pek çok canlı, varlığını tam olarak bu nadir anlara borçlu. Yaşam burada sürekli değil, darbeler halinde geliyor ve her büyük su baskını bölgede biyolojik bir nabız gibi çarpıyor.

Gblün bulunduğu bölge, Arabana ve Dieri halkları ile ortaklaşa yönetiliyor. Bölgede bulunan , su, göl ve geçici akarsuların bu topluluklar için kültürel ve manevi önem taşıyor.Dışarıdan bakıldığında nadir bir çöl fenomeni gibi görünen bu yer, yerli halklar için yaşayan, ruhsal ve tarihsel bir coğrafyanın parçası.