100 yıllık tartışmada Einstein haksız çıktı Sözcü Gazetesi

Alman bilim insanı Einstein'ı yıllar sonra haksız çıkaran araştırma, Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nden Jian-Wei Pan liderliğindeki ekip tarafından yürütüldü ve sonuçlar Phys.org'da yayımlandı.

Albert Einstein ile Niels Bohr, 1927’deki ünlü Solvay Konferansı başta olmak üzere pek çok bilimsel toplantıda kuantum mekaniği üzerine hararetli tartışmalar yaşamıştı. Einstein, çift yarık deneyine dayanan bir düşünce deneyi önererek, bir parçacığın hem dalga hem de parçacık özelliğinin aynı anda gözlemlenebileceğini savunmuştu.

Bohr ise buna karşı çıkarak, kuantum dünyasında bazı özelliklerin (örneğin konum ve momentumun) aynı anda kesin olarak ölçülemeyeceğini, bunun doğanın temel bir kuralı olduğunu öne sürmüştü. Bu yaklaşım, "tamamlayıcılık ilkesi" olarak biliniyor.

Çinli araştırmacılar, Einstein'ın öne sürdüğü bu senaryoyu modern teknolojiyle test etti:

- Parçacık olarak bir foton kullanıldı

- Çift yarık yerine, optik cımbızla tutulan tek bir rubidyum atomu görev yaptı

- Atom, aşırı düşük sıcaklıklara soğutularak kuantum temel duruma getirildi

- Atomun momentumu ile fotonun momentumu kuantum dolanıklık yoluyla ilişkilendirildi.

Bilim insanları, optik tuzağın derinliğini değiştirerek atomun momentum belirsizliğini kontrol etti. Bu ayarlara bağlı olarak girişim (interferans) desenlerinin netliği değişti.

Deneyin sonuçları, dalga-parçacık ikiliğinin aynı anda tam olarak gözlemlenemediğini ortaya koydu. Girişim desenleri, Bohr'un öngördüğü şekilde ya netleşti ya da bulanıklaştı; bu da tamamlayıcılık ilkesinin deneysel olarak doğrulanması anlamına geliyor.

Başka bir deyişle, Einstein'ın "aynı anda her şeyi ölçebiliriz" itirazı, modern deney koşullarında geçerliliğini yitirmiş oldu.