100 milyar euroluk projede kriz: Avrupa nın hayali ölüyor

Avrupa’nın en gelişmiş savaş uçağı olarak tasarlanan Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (FCAS) projesi, aradan geçen yaklaşık 10 yılın ardından ciddi bir krizle karşı karşıya.

2017’de Fransa ve Almanya liderleri tarafından duyurulan ve 100 milyar euro bütçeye sahip olan proje; silahlı insansız hava araçları, “remote carriers” ve bir “combat cloud” sistemiyle Avrupa savunmasında çığır açmayı hedefliyordu.

Ancak yaklaşık 10 yıl sonra FCAS, Avrupa hayalinin zirvesi olmaktan çok, Fransa-Almanya ilişkilerindeki gerilimin sembolü hâline geldi. Üstelik bu kriz, Rusya’nın NATO’nun doğu kanadında baskıyı artırdığı ve Avrupa’da güvenlik iş birliğinin her zamankinden daha kritik olduğu bir döneme denk geldi.

ALMANYA’DAN UYARI

İngiltere'nin önde gelen gazetelerinden The Telegraph'ta yer alan habere göre, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, bu hafta projeyi savunmak zorunda kaldı. Almanya’nın en büyük sendikası IG Metall’in Başkan Yardımcısı Jürgen Kerner ile Alman Havacılık ve Uzay Sanayii Birliği Başkanı Marie-Christine von Hahn, Handelsblatt gazetesinde yayımladıkları yazıda projenin çöküşün eşiğinde olduğunu belirtti.

İkili, “FCAS başlangıçta eşit ortaklar arasında ortak bir proje olarak planlandı ve uzun süre bu şekilde yürütüldü. Şimdi mutlak kontrol talep edenler sonuçlarına katlanmak zorunda kalabilir” ifadelerini kullandı.

Ayrıca Berlin’in tamamen Alman yapımı bir savaş uçağı geliştirmesi gerektiğini savundular.

DASSAULT-AİRBUS ÇEKİŞMESİ YILLARDIR SÜRÜYOR

Projenin iki ana şirketi olan Fransa merkezli Dassault Aviation ile Almanya merkezli Airbus, en başından beri yetki ve üretim sorumluluğu konusunda anlaşmazlık yaşıyor. Taraflar yalnızca yönetim konusunda değil, uçağın teknik özellikleri ve kullanım amacına ilişkin de farklı düşünüyor.

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nden güvenlik uzmanı Ulrike Franke, The Telegraph’a yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:

“Uzun süre tasarım sorunları yaşandı. Fransızlar ve Almanlar farklı beklentilere sahipti. Fransızlar nükleer silah taşıyabilen daha hafif bir uçak istiyor. Almanlar ise daha uzun menzilli bir uçak talep ediyor. Ne inşa edileceği sorusu sürekli ertelendi.”

“SAVAŞ UÇAĞI YAPMAK İÇİN KİMİN YETENEĞİNE İHTİYACIM VAR?”

Dassault CEO’su Eric Trappier, geçen yıl yaptığı açıklamada, “Kibirli görünmek istemem ama bir savaş uçağı yapmak için kendi yeteneklerim dışında kime ihtiyacım var?” demişti.

Dassault, seçkin Rafale savaş uçağını tamamen kendi imkânlarıyla üretmişti. Almanya ise İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana tek başına bir savaş uçağı geliştirmedi.

Fransa Savunma Bakanı Catherine Vautrin de tartışmayı derinleştirerek, “Almanya bugün bir uçak inşa etme kapasitesine sahip değil” ifadelerini kullandı.

Fransız mühendisler, Airbus’ın projeyi Dassault’dan teknoloji öğrenmek için kullanmak istediğinden endişe ediyor. Fransız tarafına göre iki ülke arasında yazılı olmayan bir anlaşma vardı: Berlin finansmanı sağlayacak, Paris ise üretimi üstlenecekti.

Mart 2024’te bir Fransız kaynak, “Sınırlar artık bulanıklaştı ve taraflar birbirlerinin alanına girmeye çalışıyor” dedi.

ALMANYA SAVUNMADA YENİ DÖNEME GİRDİ

Alman yetkililer ise bu eleştirileri haksız buluyor. Berlin yönetimi, 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından savunma politikasında köklü bir değişime gitti.

Dönemin Başbakanı Olaf Scholz, “Zeitenwende” (dönüm noktası) ilan ederek Ukrayna’ya milyarlarca euro değerinde askeri destek sağladı. Mevcut Başbakan Friedrich Merz ise kamu borçlanma sınırlarını gevşeterek Avrupa için fiilen sınırsız bir savunma fonuna onay verdi.

Almanya, artık güvenlik alanında geri planda kalmak istemiyor.

MACRON: PROJE BİTMEDİ

Macron, Le Monde’a verdiği röportajda FCAS’ın sona erdiği iddialarına “non” yanıtını verdi. “Bu iyi bir proje ve Alman tarafından bunun geçerli olmadığına dair bir şey duymadım. Benim açımdan ilerlemeli” dedi.

Fransa’nın eski ulusal siber güvenlik ajansı başkanı Patrick Pailloux da “Bu programı kurtarmak için elimizden geleni yapıyoruz, çılgınlar gibi çalışıyoruz. Sonucun ne olacağını göreceğiz” açıklamasında bulundu.

ALMANYA ROTAYI GCAP’E Mİ ÇEVİRİYOR?

Berlin’in alternatif olarak İngiltere, Japonya ve İtalya liderliğindeki GCAP (Küresel Muharebe Hava Programı) projesine yönelebileceği konuşuluyor. “Tempest” olarak bilinen altıncı nesil savaş uçağının 2035’te hizmete girmesi planlanıyor. FCAS’ın ise en erken 2040’ta operasyonel olması bekleniyor.

Ocak ayında Merz ile İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, savunma iş birliğini artıran kapsamlı bir anlaşma imzaladı. Bu gelişme, Avrupa savunmasının geleceğinde Almanya-İtalya hattının güçlenebileceği yorumlarına yol açtı.

FCAS'IN GELECEĞİ FRANSA VE ALMANYA'YA BAĞLI

Uzmanlara göre, Fransa’nın Avrupa'nın güvenliğindeki rolü kolay kolay zayıflamayacak.

Ulrike Franke, “Fransız-Alman ilişkisinin başlı başına sorun olduğunu düşünmüyorum ve İtalyanların bunu telafi edebileceğini de sanmıyorum” değerlendirmesinde bulundu.

Gazetedeki değerlendirmeye göre, Fransa ve Almanya arasındaki ortaklık bir her şeyin yolunda gittiği bir birliktelik olmayabilir. Ancak Avrupa savunması için bir zorunluluk olarak görülüyor. FCAS’ın geleceği, iki ülkenin bu krizi nasıl yöneteceğine bağlı.